Kaynak, çelik yapıda iki parçayı tek parça haline getiren işlemdir — ve doğru yapılmadığında yapının en zayıf noktası olur. Projede “a=6 köşe kaynağı” yazan bir satırın atölyede ne anlama geldiğini, hangi kalite seviyesinin nerede istendiğini ve neyin denetlenebildiğini bu sayfada topladık.
İki temel dikiş tipi
| Köşe kaynağı (fillet) | Küt kaynak (alın / tam nüfuziyetli) | |
|---|---|---|
| Nerede | birleşen iki yüzeyin köşesinde | aynı düzlemdeki iki parçanın ucunda |
| Ağız hazırlığı | gerekmez | gerekir — V, X, K ağzı açılır |
| Ölçü birimi | a — boğaz kalınlığı | levha kalınlığı (tam nüfuziyette) |
| Maliyet | düşük | yüksek — hazırlık, dolgu ve muayene |
| Tipik kullanım | berkitme levhası, alın levhası, aşık bağlantısı | kolon eki, moment aktaran birleşim |
Yapısal çelikte işin büyük kısmı köşe kaynağıdır. Tam nüfuziyetli küt kaynak, ancak birleşimin levha kadar dayanıklı olması gerektiğinde — tipik olarak kolon eklerinde ve moment aktaran detaylarda — seçilir; çünkü hem ağız açmayı hem de ultrasonik muayeneyi beraberinde getirir.
a boğaz kalınlığı nedir?
Köşe kaynağında ölçü, dikişin dışarıdan görünen bacak boyu (z) değil, kesitin içine çizilen üçgenin yüksekliğidir. Buna boğaz kalınlığı denir ve a ile gösterilir. Eşit bacaklı bir dikişte ilişki basittir:
İlişki
a ≈ 0,7 × z · z ≈ 1,4 × a
Yani a=5 mm istenen bir dikişin bacak boyu yaklaşık 7 mm olur. Projede a yazar, atölyede z ölçülür — ikisini karıştırmak dikişi ya yetersiz ya gereksiz kalın bırakır.
| Boğaz a | Bacak z | Tipik yer |
|---|---|---|
| 3 mm | ≈ 4 mm | ince saç, ikincil bağlantı |
| 4 mm | ≈ 6 mm | aşık ve kuşak bağlantıları |
| 5 mm | ≈ 7 mm | berkitme levhaları |
| 6 mm | ≈ 8,5 mm | alın levhası, guse |
| 8 mm | ≈ 11 mm | ağır birleşim, taban plakası |
| 10 mm | ≈ 14 mm | ağır kolon ve makas detayları |
Kalın dikiş her zaman iyi değildir. Boğaz kalınlığı arttıkça ısı girdisi, çarpılma ve artık gerilme artar; iki paso yerine dört paso çekilir, süre ve maliyet katlanır. Gereğinden kalın bir dikiş parçayı çeker ve montajda ölçü tutmaz.
Kalite seviyesi: B, C, D
EN ISO 5817, kaynak dikişindeki kusurların ne kadarına izin verildiğini üç seviyede tanımlar. Projede genellikle tek harfle geçer.
| Seviye | Anlamı | Nerede istenir |
|---|---|---|
| D | düşük — geniş tolerans | ikincil, yük taşımayan elemanlar |
| C | orta | genel yapısal işlerin çoğu |
| B | yüksek — dar tolerans | dinamik yük, deprem detayları, kritik birleşim |
Seviye yükseldikçe izin verilen yanma çentiği, gözenek ve dış bükeylik daralır — yani hem işçilik hem muayene artar. Şartnamede her dikişe B yazmak maliyeti gereksiz büyütür; kritik detaylarda B, gerisinde C yaygın ve makul bir ayrımdır.
Denetim: neyi nasıl görebilirsiniz?
| Yöntem | Ne bulur | Sınırı |
|---|---|---|
| Gözle muayene (VT) | yüzey kusurları, ölçü, dikiş profili | iç kusurları göremez — ama en çok hata burada yakalanır |
| Penetrant (PT) | yüzeye açılan çatlaklar | yalnızca yüzey |
| Manyetik parçacık (MT) | yüzey ve yüzeye yakın çatlak | ferromanyetik malzeme; yalnızca yüzeye yakın |
| Ultrasonik (UT) | iç kusurlar, nüfuziyet eksikliği | tam nüfuziyetli küt kaynaklarda anlamlı |
| Radyografi (RT) | iç kusurlar, kalıcı film kaydı | erişim ve güvenlik gerektirir; sahada zor |
Köşe kaynağında ultrasonik muayenenin karşılığı sınırlıdır; oradaki asıl denetim gözle muayene ve ölçüdür. Bu yüzden köşe kaynağında kalite, muayeneden önce doğru ağız temizliği, doğru amper ve doğru sırayla çekilmiş pasolarla kazanılır.
Çarpılmayı azaltan şey: kaynak sırası
Kaynak yerel ısıtma demektir; ısınan bölge genleşir, soğurken kısalır ve parçayı çeker. Bir kirişin iki tarafını sırayla kaynatırsanız kiriş yay yapar. Atölyede çarpılmayı azaltmanın yolları:
- Simetrik sıra — dikişleri karşılıklı ve dönüşümlü çekmek
- Adım atlamalı (kademeli) kaynak — uzun dikişi tek seferde değil, aralıklı bölümler halinde ilerletmek
- Punta ile sabitleme — nihai dikiş öncesi geometriyi kilitlemek
- Isı girdisini sınırlamak — gereğinden kalın dikişten kaçınmak
Çarpılmış bir parçayı sahada zorlayarak yerine oturtmak, hesapta olmayan artık gerilme yaratır. Doğru yer atölyedir.
Sık sorulan sorular
a=6 kaynak ne demek?
Köşe kaynağının boğaz kalınlığının 6 mm olması istenmiş demektir. Dışarıdan ölçülen bacak boyu bunun yaklaşık 1,4 katı, yani ≈ 8,5 mm olur. Ölçü, dikişin kesitine çizilen üçgenin yüksekliğidir.
Köşe kaynağı mı küt kaynak mı seçmeliyim?
Birleşimin levhanın kendisi kadar dayanıklı olması gerekiyorsa tam nüfuziyetli küt kaynak; gerekmiyorsa köşe kaynağı. Küt kaynak ağız hazırlığı, daha fazla dolgu ve ultrasonik muayene demektir — maliyeti belirgin biçimde yüksektir.
Kaynak kalite seviyesi olarak hep B istesem olmaz mı?
Olur ama gereksizdir. B seviyesi dar toleranslar ve daha kapsamlı muayene getirir; her dikişe uygulandığında hem süre hem maliyet artar. Yaygın pratik, kritik ve dinamik yüklü detaylarda B, diğer yerlerde C istemektir.
Galvanizli yüzey kaynatılabilir mi?
Kaynatılmamalıdır. Çinko kaynak sırasında buharlaşır, dikişte gözenek yapar ve zararlı duman çıkarır. Galvanizli parçada kaynak yapılacaksa bölge önce çinkodan arındırılır; kaynak sonrası çinko açısından zengin onarım kaplamasıyla tamamlanır.
Kaynakçı sertifikası neden isteniyor?
Kaynak, sonucu tahribatsız muayene olmadan tam görülemeyen bir işlemdir. Bu yüzden ürün yerine süreç ve uygulayıcı belgelendirilir: kaynakçı yeterliliği ve kaynak prosedürü (WPS) birlikte istenir. EN 1090 kapsamındaki taşıyıcı imalatta bu bir tercih değil, zorunluluktur.
Kaynak sonrası boya ne zaman yapılır?
Dikiş soğuduktan ve cüruf ile sıçrantılar temizlendikten sonra. Kaynaktan önce boyanan bölgede boya yanar, gaz çıkarır ve gözenek yapar; bu yüzden kaynak bölgeleri astar dışı bırakılır.
İlgili sayfalar
- Çelik yapı boyası ve yüzey hazırlığı — kaynak sonrası adım
- Cıvata ölçüleri ve sıkma momentleri — kaynağın alternatifi olan birleşim
- Çelik yapıda imalat ve montaj süreci
- İMO çelik profil tablosu
Kaynaklı imalat mı gerekiyor? Bandırma OSB’deki atölyemizde taşıyıcı çelik imalatı, kesim–kaynak–yüzey hazırlığı–boya olarak tek elden yürütülür. Projeyi ya da detay çizimini gönderin, kaynak metrajı dahil teklif verelim.