Kılavuz çekmeden önce açılacak deliğin çapı, dişin dayanımını ve kılavuzun ömrünü belirler. Delik küçük olursa kılavuz zorlanır ve kırılır; büyük olursa diş sığ kalır ve cıvata sıkılınca sıyırır. Aşağıdaki tablolar metrik kaba diş, metrik ince diş ve ovalama (form) kılavuzu için kullanılması gereken matkap çaplarını veriyor.
Kısa cevap: Kesme kılavuzunda matkap çapı = anma çapı − hatve. En çok kullanılan ölçüler: M6 → 5 mm, M8 → 6,8 mm, M10 → 8,5 mm, M12 → 10,2 mm, M16 → 14 mm, M20 → 17,5 mm.
Metrik kaba diş kılavuz matkap çapları (M1–M64)
Standart metrik dişler (ISO 261, DIN 13-1) ve DIN 336'da önerilen matkap çapları. Ölçüde diş adımı yazılmamışsa (ör. "M10") kaba diş kastedilir.
| Diş | Hatve | Matkap çapı |
|---|---|---|
| M1 | 0,25 mm | 0,75 mm |
| M1,2 | 0,25 mm | 0,95 mm |
| M1,4 | 0,3 mm | 1,1 mm |
| M1,6 | 0,35 mm | 1,25 mm |
| M1,8 | 0,35 mm | 1,45 mm |
| M2 | 0,4 mm | 1,6 mm |
| M2,2 | 0,45 mm | 1,75 mm |
| M2,5 | 0,45 mm | 2,05 mm |
| M3 | 0,5 mm | 2,5 mm |
| M3,5 | 0,6 mm | 2,9 mm |
| M4 | 0,7 mm | 3,3 mm |
| M5 | 0,8 mm | 4,2 mm |
| M6 | 1 mm | 5 mm |
| M7 | 1 mm | 6 mm |
| M8 | 1,25 mm | 6,8 mm |
| M9 | 1,25 mm | 7,8 mm |
| M10 | 1,5 mm | 8,5 mm |
| M11 | 1,5 mm | 9,5 mm |
| M12 | 1,75 mm | 10,2 mm |
| M14 | 2 mm | 12 mm |
| M16 | 2 mm | 14 mm |
| M18 | 2,5 mm | 15,5 mm |
| M20 | 2,5 mm | 17,5 mm |
| M22 | 2,5 mm | 19,5 mm |
| M24 | 3 mm | 21 mm |
| M27 | 3 mm | 24 mm |
| M30 | 3,5 mm | 26,5 mm |
| M33 | 3,5 mm | 29,5 mm |
| M36 | 4 mm | 32 mm |
| M39 | 4 mm | 35 mm |
| M42 | 4,5 mm | 37,5 mm |
| M45 | 4,5 mm | 40,5 mm |
| M48 | 5 mm | 43 mm |
| M52 | 5 mm | 47 mm |
| M56 | 5,5 mm | 50,5 mm |
| M60 | 5,5 mm | 54,5 mm |
| M64 | 6 mm | 58 mm |
Metrik ince diş kılavuz matkap çapları
İnce dişlerde hatve kaba dişten küçüktür; ölçü "M12 × 1,5" gibi hatveyle birlikte yazılır. Matkap çapı yine anma çapı − hatve ile bulunur. Hesap sonucu standart matkap ölçüsüne denk gelmiyorsa en yakın standart matkap kullanılır.
| Diş | Hatve | Matkap çapı |
|---|---|---|
| M3 × 0,35 | 0,35 mm | 2,65 mm |
| M4 × 0,5 | 0,5 mm | 3,5 mm |
| M5 × 0,5 | 0,5 mm | 4,5 mm |
| M6 × 0,75 | 0,75 mm | 5,25 mm (uygulamada 5,2) |
| M8 × 0,75 | 0,75 mm | 7,25 mm (uygulamada 7,2) |
| M8 × 1 | 1 mm | 7 mm |
| M10 × 0,75 | 0,75 mm | 9,25 mm (uygulamada 9,2) |
| M10 × 1 | 1 mm | 9 mm |
| M10 × 1,25 | 1,25 mm | 8,75 mm (uygulamada 8,8) |
| M12 × 1 | 1 mm | 11 mm |
| M12 × 1,25 | 1,25 mm | 10,75 mm (uygulamada 10,8) |
| M12 × 1,5 | 1,5 mm | 10,5 mm |
| M14 × 1 | 1 mm | 13 mm |
| M14 × 1,25 | 1,25 mm | 12,75 mm |
| M14 × 1,5 | 1,5 mm | 12,5 mm |
| M16 × 1 | 1 mm | 15 mm |
| M16 × 1,5 | 1,5 mm | 14,5 mm |
| M18 × 1 | 1 mm | 17 mm |
| M18 × 1,5 | 1,5 mm | 16,5 mm |
| M18 × 2 | 2 mm | 16 mm |
| M20 × 1 | 1 mm | 19 mm |
| M20 × 1,5 | 1,5 mm | 18,5 mm |
| M20 × 2 | 2 mm | 18 mm |
| M22 × 1,5 | 1,5 mm | 20,5 mm |
| M22 × 2 | 2 mm | 20 mm |
| M24 × 1,5 | 1,5 mm | 22,5 mm |
| M24 × 2 | 2 mm | 22 mm |
| M27 × 1,5 | 1,5 mm | 25,5 mm |
| M27 × 2 | 2 mm | 25 mm |
| M30 × 1,5 | 1,5 mm | 28,5 mm |
| M30 × 2 | 2 mm | 28 mm |
| M30 × 3 | 3 mm | 27 mm |
| M33 × 2 | 2 mm | 31 mm |
| M36 × 1,5 | 1,5 mm | 34,5 mm |
| M36 × 3 | 3 mm | 33 mm |
| M42 × 3 | 3 mm | 39 mm |
| M48 × 3 | 3 mm | 45 mm |
Ovalama (form) kılavuzu matkap çapları
Ovalama kılavuzu talaş kaldırmaz; malzemeyi ezerek dişi şekillendirir. Malzeme deliğin içine doğru aktığı için ön delik kesme kılavuzundakinden büyük açılır. Diş lifleri kesilmediğinden diş daha dayanıklı olur ve talaş sorunu yoktur. Yalnızca şekil verilebilen malzemelerde (yapı çeliği, paslanmaz, alüminyum, bakır) kullanılır; dökme demir gibi kırılgan malzemelerde kullanılmaz.
| Diş | Hatve | Kesme kılavuzu | Ovalama kılavuzu |
|---|---|---|---|
| M2 | 0,4 mm | 1,6 mm | 1,8 mm |
| M2,5 | 0,45 mm | 2,05 mm | 2,3 mm |
| M3 | 0,5 mm | 2,5 mm | 2,8 mm |
| M3,5 | 0,6 mm | 2,9 mm | 3,2 mm |
| M4 | 0,7 mm | 3,3 mm | 3,7 mm |
| M5 | 0,8 mm | 4,2 mm | 4,65 mm |
| M6 | 1 mm | 5 mm | 5,55 mm |
| M8 | 1,25 mm | 6,8 mm | 7,4 mm |
| M10 | 1,5 mm | 8,5 mm | 9,3 mm |
| M12 | 1,75 mm | 10,2 mm | 11,2 mm |
| M14 | 2 mm | 12 mm | 13,1 mm |
| M16 | 2 mm | 14 mm | 15,1 mm |
| M18 | 2,5 mm | 15,5 mm | 16,9 mm |
| M20 | 2,5 mm | 17,5 mm | 18,9 mm |
Not: Ovalama kılavuzu çapları yaklaşık değerlerdir (yaklaşık anma çapı − 0,45 × hatve). Kılavuz üreticileri arasında 0,05–0,1 mm fark olabilir; toleranslı işlerde kullandığınız kılavuzun kataloğundaki değeri esas alın.
Matkap çapı nasıl hesaplanır?
Metrik dişte pratik formül:
- Kesme kılavuzu: matkap çapı = anma çapı − hatve. Örnek: M20 × 2,5 → 20 − 2,5 = 17,5 mm.
- Ovalama kılavuzu: matkap çapı ≈ anma çapı − 0,45 × hatve. Örnek: M10 × 1,5 → 10 − 0,675 ≈ 9,3 mm.
Tablodaki değerden daha küçük matkap kullanmak dişi belirgin şekilde güçlendirmez, ama kılavuzun zorlanmasını ve kırılma riskini artırır.
Kılavuz çekerken dikkat edilecekler
- Kör delik derinliği: İstenen diş boyuna kılavuzun giriş pahı (genellikle 2–5 hatve) ve 1–2 hatve pay ekleyin. Kılavuz deliğin dibine dayanırsa kırılır.
- Delik ağzına pah kırın: 90°'lik küçük bir havşa, kılavuzun düz girmesini sağlar ve ilk dişin çapaklanmasını önler.
- Kesme yağı kullanın: Özellikle çelik ve paslanmazda yağsız kılavuz çekmek dişi bozar ve kılavuzu çabuk köreltir.
- Paslanmaz ve sert malzemede: Düşük devirle çalışın, talaşı sık kırın; uzun dişlerde matkabı bir kademe büyük seçmek kılavuz kırılma riskini azaltır.
- Delik dik olmalı: Eğik açılan delikte kılavuz yan yük alır; elle çekerken kılavuz tutucu veya gönye kullanın.
Sık sorulan sorular
M6 kılavuz için matkap çapı kaç mm?
M6 kaba diş (hatve 1 mm) için 5 mm matkap kullanılır. M6 × 0,75 ince dişte 5,2 mm, M6 ovalama kılavuzunda yaklaşık 5,55 mm.
M8 kılavuz matkap çapı nedir?
M8 kaba diş (hatve 1,25 mm) için 6,8 mm. M8 × 1 ince dişte 7 mm, M8 ovalama kılavuzunda yaklaşık 7,4 mm.
M10 ve M12 kılavuz için kaç mm matkap gerekir?
M10 (hatve 1,5 mm) için 8,5 mm, M12 (hatve 1,75 mm) için 10,2 mm. İnce dişte M10 × 1,25 için 8,8 mm, M12 × 1,5 için 10,5 mm.
M4 ve M5 kılavuz için delik çapı nedir?
M4 (hatve 0,7 mm) için 3,3 mm, M5 (hatve 0,8 mm) için 4,2 mm matkap kullanılır.
Kılavuz matkap çapı nasıl hesaplanır?
Kesme kılavuzunda matkap çapı = anma çapı − hatve. Örnek: M16 × 2 için 16 − 2 = 14 mm. Ovalama kılavuzunda yaklaşık anma çapı − 0,45 × hatve alınır.
Ovalama kılavuzu nedir, ne zaman kullanılır?
Talaş kaldırmadan, malzemeyi ezerek diş açan kılavuzdur. Ön delik kesme kılavuzundan büyüktür. Çelik, paslanmaz ve alüminyum gibi şekil verilebilen malzemelerde kullanılır; dökme demir gibi kırılgan malzemelerde kullanılmaz.
Kör delikte matkap ne kadar derin delinmeli?
İstenen diş boyuna kılavuzun giriş pahı (genellikle 2–5 hatve) ve 1–2 hatve pay eklenir. Örneğin M10'da 15 mm dolu diş için yaklaşık 15 + 4,5 + 1,5 = 21 mm delik açılır.
İlgili sayfalar
- Cıvata ölçüleri ve sıkma momentleri — M12–M36 bulon ölçüleri, delik çapları ve öngerme
- Cıvata, somun ve pul ağırlık tablosu — DIN 6914, 6915, 6916 ağırlıkları
- Cıvata, ankraj ve gergi satışı — stoktan temin ve teklif
- Çelik servis merkezi — profil ve sacda kesim ve delme
- Malzeme ağırlık hesaplama
Bağlantı elemanı mı gerekiyor? Bandırma OSB'deki depomuzda 8.8 ve 10.9 sınıfı bulon, somun, pul ve ankraj bulunuyor. Ölçü listesini gönderin, teklifimizi iletelim.