Çelik Sundurma: Açıklık, Yük ve Maliyet
Kısa cevap: Çelik sundurmanın maliyetini kapalı alan değil en büyük açıklık belirler. Kendi projelerimizde 6 ve 12 m açıklıklı sundurmalar metrekarede yaklaşık 28 kg çelikle çözülürken, 24 m açıklıklı bir sundurma 44 kg/m²’ye çıktı — aynı işlev, %59 daha fazla çelik. Kolon koyabileceğiniz her nokta, bu eğriyi aşağı çeker.
Sundurma tipleri: konsol, ayaklı, kafes
Sundurma basit bir yapı gibi görünür ama üç farklı taşıyıcı mantığı vardır ve seçim, altında ne olacağına göre yapılır.
| Tip | Taşıyıcı mantığı | Uygun olduğu yer | Dikkat edilecek |
|---|---|---|---|
| Konsol sundurma | Yük mevcut binanın cephesine ankrajlanır; altta kolon yoktur | Yükleme rampası, kapı önü, forklift geçişi | Mevcut betonarme veya çelik taşıyıcının kapasitesi mutlaka kontrol edilmeli |
| Ayaklı (kolonlu) sundurma | Kendi kolonları ve temelleri üzerinde durur | Bağımsız alan, otopark, malzeme sahası | Kolon yerleri araç manevrasını kesmemeli |
| Kafes kirişli sundurma | Büyük açıklığı kafes kirişle geçer | 12 m üzeri açıklıklar, kamyon yükleme alanları | Yükseklik artar; imalat işçiliği dolu gövdeliye göre fazladır |
Açıklık: maliyeti belirleyen tek sayı
Sundurma teklifi isterken müşterilerin verdiği ilk bilgi neredeyse her zaman metrekaredir. Oysa 300 m²’lik bir sundurmayı 6 m aralıklı kolonlarla yapmakla, ortada hiç kolon istemeden 24 m’de geçmek tamamen farklı iki iştir.
Kendi projelerimizin verisi bunu net gösteriyor:
| Proje | Kapalı alan | En büyük açıklık | Çelik tonajı | kg / m² |
|---|---|---|---|---|
| Altaca Enerji · Konya | 144 m² | 6 m | 4 ton | 27,8 |
| Tat Gıda · Mustafakemalpaşa | 360 m² | 12 m | 10 ton | 27,8 |
| Tat Gıda · Karacabey | 216 m² | 8 m | 7,5 ton | 34,7 |
| MKP Süt · Mustafakemalpaşa | 288 m² | 24 m | 12,7 ton | 44,1 |
Tablodan çıkan üç sonuç var:
- 6 m ile 12 m arasında metrekare başına çelik neredeyse değişmiyor. Bu aralık, çelik sundurmanın en verimli çalıştığı bölge.
- 24 m’de sıçrama var: 27,8 kg/m²’den 44,1 kg/m²’ye, yani %59 artış. Kolonsuz geçmenin bedeli budur.
- Karacabey projesi neden 34,7? Açıklığı küçük ama alanı da küçük. Küçük alanlarda kolon, temel ve ankraj gibi sabit kalemler metrekareye daha ağır biner. Bu, açıklıktan bağımsız bir ölçek etkisidir.
Teklif alırken sorulacak doğru soru: “Kaç metrekare?” değil, “Ortada kolon olabilir mi, olamaz mı?” Kolon konulabilecek her nokta doğrudan tonajı düşürür. Forklift güzergâhını ve araç manevra alanını önceden çizip getiren müşteri, teklifte gözle görülür fark alır.
Yükler: kar, rüzgâr ve yanları açık olmanın bedeli
Sundurma, kapalı bir binadan daha basit görünür ama yük açısından bazı yönlerden daha zordur. Sebebi, yanlarının açık olmasıdır.
Kar yükü
Kar yükü TS EN 1991-1-3’e göre bölgeye ve rakıma göre belirlenir. Sundurmalarda ayrıca birikme (drift) kontrolü gerekir: sundurma yüksek bir binaya bitişikse, rüzgâr karı duvar dibine yığar ve o bölgedeki yük normalin belirgin biçimde üzerine çıkar. Konsol sundurmalarda bu bölge tam olarak ankrajların bulunduğu yerdir.
Rüzgâr yükü
Yanları açık bir çatıda rüzgâr sadece üstten bastırmaz; altına girip yukarı kaldırır. Net etki çoğu zaman emmedir. Bu, iki pratik sonuç doğurur:
- Ankraj ve temel, aşağı doğru yükten çok yukarı doğru çekmeye göre boyutlanır.
- Çatı kaplaması ve aşık bağlantıları, emme yüküne göre kontrol edilir. Sundurmalarda kopan panelin nedeni neredeyse her zaman budur.
Hafif bir çatının kendi ağırlığı, kaldırma kuvvetine karşı yeterli denge sağlamaz. Bu yüzden sundurmada temel, kapalı bir yapıdakine göre orantısız biçimde büyük çıkabilir — ve bu, teklifte en sık eksik bırakılan kalemdir.
Mevcut binaya sundurma eklerken
Sundurma işlerinin büyük bölümü sıfırdan değil, mevcut bir binanın yanına yapılır. Buradaki asıl iş çelik değil, ölçüdür.
Emek Yağ tremi sundurmasında (Gönen, 2018, 24 ton) çözdüğümüz asıl mesele buydu: betonarme kolonların ayrıntılı rölevesi alınmadan hazırlanan bir projede, atölyede üretilmiş parçaların sahada yerine oturmama riski çok yüksektir. Mevcut yapıda hiçbir aks, projede yazdığı yerde değildir.
İzlediğimiz sıra:
- Röleve. Mevcut kolon akslarının ve kotlarının gerçek ölçüsü alınır.
- Kapasite kontrolü. Konsol çözümde yük mevcut yapıya biner. Betonarme kolonun ve perdenin bu ek momenti taşıyıp taşımadığı kontrol edilir. Taşımıyorsa ya ayaklı çözüme geçilir ya da güçlendirme yapılır.
- Ankraj tipi. Kimyasal ankraj mı, plakalı bağlantı mı — mevcut donatı düzenine göre karar verilir. Donatı kesilmemesi için tarama yapılır.
- Toleranslı detay. Bağlantı noktalarında oval delik veya ayar plakası bırakılır. Sahadaki milimetreler burada tolere edilir.
Mevcut yapıya bağlanan sundurmalarda birleşimleri bulonlu tercih ediyoruz: mevcut taşıyıcıya ısı girdisi olmaz, bağlantı sonradan kontrol edilebilir ve gerekirse sökülebilir.
Yükleme sundurmasında serbest yükseklik
Yükleme alanı sundurmalarında en sık yapılan hata, yüksekliği çatı kotundan değil aracın gerçek gabarisinden hesaplamamaktır.
Kontrol edilecekler:
| Kalem | Neden |
|---|---|
| Aracın azami yüksekliği | Tır dorsesi ve frigorifik ünite dahil |
| Damper / kapak açılma yüksekliği | Damperli araç boşaltırken sundurmanın çok üzerine çıkar |
| Rampa eğimi | Rampada araç öne eğilir; ön gabari yükselir |
| Sarkan tesisat | Aydınlatma, yağmur oluğu ve kar tutucu serbest yüksekliği düşürür |
Kendi projelerimizde yükleme sundurmalarında serbest yükseklik genellikle 6–7,2 m aralığında kaldı. Tat Gıda Karacabey’de 7,2 m, Mustafakemalpaşa’da 7 m, MKP Süt’te 6 m çalıştık.
Yüzey koruma ve su tahliyesi
Sundurma dış ortamdadır ve alt yüzeyi sürekli görünür. Yüzey korumada iki noktaya dikkat ediyoruz.
Boya sistemi. Listelediğimiz sundurma projelerinin tamamında epoksi boya kullandık. Korozyon ortamı sınıfı TS EN ISO 12944’e göre belirlenir; deniz kıyısı, gübre ve gıda tesisi gibi ortamlarda sistem kalınlığı artar. Kimyasal yükün yüksek olduğu yerlerde sıcak daldırma galvaniz daha doğru tercihtir.
Su tahliyesi. Sundurmanın oluğu, altındaki insan ve araç trafiğinin üzerine su dökmemeli. Konsol sundurmalarda su, mevcut binanın cephesine geri akmayacak biçimde yönlendirilmeli. Bu ayrıntı projede çözülmezse sahada çözülemez.
Ruhsat ve izin
Sundurma çoğu zaman “basit bir çatı” sayıldığı için izin konusu atlanır. Oysa kapalı alan yaratan, yapı alanına eklenen her kalıcı yapı imar mevzuatının konusudur. Uygulamada iki durum var:
- Sanayi tesisi içinde, ruhsatlı alan sınırları içinde: genellikle mevcut ruhsata tadilat olarak işlenir.
- Yeni kapalı alan yaratıyorsa: emsal hesabına girer ve ruhsat gerekir.
Bu değerlendirme belediyeye ve OSB yönetmeliğine göre değişir; yatırım kararından önce ilgili idareyle teyit edilmesi gerekir. Biz projeyi ve statik hesabı bu sürece uygun biçimde teslim ediyoruz.
Sahadan: beş sundurma projesinin verisi
Aşağıdaki tablo, teklif değerlendirirken karşılaştırma yapmanız için kendi projelerimizin gerçek künyesidir.
| Proje | Yıl | Konum | Alan | Açıklık | Serbest yük. | Tonaj | Atölye | Montaj |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Tat Gıda | 2025 | Bursa / M.Kemalpaşa | 360 m² | 12 m | 7 m | 10 t | 8 gün | 6 gün |
| Tat Gıda | 2025 | Bursa / Karacabey | 216 m² | 8 m | 7,2 m | 7,5 t | 3 gün | 5 gün |
| Altaca Enerji | 2021 | Konya / Meram | 144 m² | 6 m | — | 4 t | 6 gün | 3 gün |
| MKP Süt (Steel Çelik) | 2019 | Bursa / M.Kemalpaşa | 288 m² | 24 m | 6 m | 12,7 t | 7 gün | 2 gün |
| Emek Yağ (Hepkar) | 2018 | Balıkesir / Gönen | — | — | — | 24 t | — | — |
Beş projenin tamamında yüzey koruma epoksi boya, birleşim tipi ağırlıklı olarak bulonlu. Atölye ve saha süreleri yalnızca çelik işine aittir; temel, kaplama ve altyapı bu sürelere dâhil değildir.
Dikkat çeken bir nokta: MKP Süt projesinde 24 m açıklık olmasına rağmen saha montajı yalnızca 2 gün sürdü. Sebebi, kafes kirişlerin atölyede tam olarak bitirilip sahaya bütün hâlde gitmesiydi. Aynı mantığı imalat ve montaj sürecinde ayrıntılı anlatıyoruz.
Sık sorulan sorular
Çelik sundurma metrekaresi kaç TL?
Metrekare fiyatı vermek yanıltıcıdır, çünkü aynı metrekare 28 kg/m² veya 44 kg/m² çelikle çözülebilir. Sağlıklı karşılaştırma tonaj üzerinden yapılır. Fiyatı belirleyen kalemleri çelik konstrüksiyon fiyatları yazımızda ayrıntılı açıkladık.
Sundurma için kolon koymadan kaç metre geçilebilir?
Teknik sınır yok; sınır ekonomiktir. Kendi işlerimizde 24 m açıklığı kafes kirişle çözdük ve metrekareye düşen çelik %59 arttı. Kolon konulabiliyorsa 6–12 m aralığı en verimli bölgedir.
Mevcut binamın duvarına sundurma bağlayabilir miyiz?
Mevcut taşıyıcının kapasitesi kontrol edilirse evet. Konsol sundurma yükü mevcut kolon veya perdeye eğilme momenti olarak bindirir. Röleve ve kapasite kontrolü yapılmadan verilen “bağlarız” cevabı risklidir. Kapasite yetmiyorsa ayaklı çözüme geçilir.
Sundurma ruhsat gerektirir mi?
Yeni kapalı alan yaratıyorsa genellikle evet. Mevcut ruhsatlı alan içinde kalan tadilatlarda süreç farklı işler. Belediyeye ve OSB yönetmeliğine göre değiştiği için yatırım kararından önce ilgili idareyle teyit edilmelidir.
Sundurma ne kadar sürede biter?
Kendi projelerimizde çelik işi, atölyede 3–8 gün, sahada 2–6 gün sürdü. Buna temel, kaplama ve altyapı dâhil değildir. Süreyi asıl belirleyen, sahanın çelik montajına hazır hâle gelme tarihidir.
Sundurma için teklif mi alacaksınız?
Bize kapalı alanı değil, kolon koyamayacağınız yerleri gönderin. Forklift güzergâhı, araç manevra alanı ve mevcut binanın rölevesi elimizde olursa tonajı doğru çıkarır, gereksiz çelikten sizi kurtarırız.