Sac taşıma tabloları hangi kabullerle hesaplandı?

S235 çelik, emniyet gerilmesi fy/1,5 = 157 N/mm², elastisite modülü 210.000 N/mm², sehim sınırı L/200. Basit mesnette M = wL²/8 ve delta = 5wL⁴/384EI, sürekli mesnette M = wL²/10 ve delta = wL⁴/185EI. Her hücreye dayanım ve sehim kontrollerinden küçük olanı yazılmıştır.

Kaplama Yük Taşıma Tabloları | Panel, Trapez, OSB, Plywood

Q: Aşık aralığını daraltmak mı, paneli kalınlaştırmak mı daha ekonomik?

Genellikle aralığı daraltmak. 40 mm panelde aralığı 3,00 metreden 2,00 metreye indirmek kapasiteyi 106 kg/m² değerinden 176 kg/m² değerine çıkarır; aynı kazanç için panel kalınlığını 40 mm den 60 mm ye çıkarmak gerekir.

Bir çatının aşık aralığını ya da bir platformun kiriş aralığını belirleyen soru hep aynıdır: bu kaplama, bu açıklıkta ne kadar yük taşır? Bu sayfa o soruyu iki ayrı kaynaktan cevaplıyor — sandviç panel ve trapez sac için üreticilerin kendi yayımladığı yük tabloları, sac ve ahşap levhalar için ise açıkça yazılmış kabullerle yaptığımız hesaplar.

Bu sayfayı neden yaptık. İnternette dolaşan “sac taşıma tablosu” içeriklerinin çoğu hesaplanmış değil, üretilmiş sayılardır. Birkaçını kontrol ettik: ince sac ve uzun açıklıkta L/200 sehim sınırına göre olması gerekenin 2,5 – 3 katı yük veriyorlardı — yani en riskli durumda en yanıltıcı hale geliyorlardı. Buradaki her sayının ya kaynağı ya da hesap yöntemi yazılıdır.

Sandviç panel — çatı paneli yük tablosu

Teknopanel RP-5H / RI-5H · PUR/PIR yalıtımlı, 5 hadveli gizli vidalı çatı paneli · üst sac 0,50 mm, alt sac 0,40 mm · çok açıklık (sürekli) durumu · değerler kg/m².

Panel kalınlığı	1,00 m	1,50 m	2,00 m	2,50 m	3,00 m
40 mm	495	263	176	132	106
50 mm	632	342	233	177	123
60 mm	733	405	280	207	139
70 mm	814	458	321	228	156
75 mm	850	483	339	238	164
80 mm	882	505	357	249	173
100 mm	996	587	421	291	207
120 mm	1.043	657	477	333	241
150 mm	1.067	736	552	396	293
180 mm	1.085	743	565	456	346
200 mm	1.093	747	567	457	381

Kaynak: Teknopanel ürün sayfası. Hesaplar TS EN 14509’a göre TİCEM İleri Yapı Teknolojileri tarafından yapılmıştır. Öz ağırlık, hareketli yük, rüzgâr yükü ve Δt = 20 °C sıcaklık farkı dikkate alınmış, L/200 sehim sınırı kullanılmıştır.

Tablodan okunan pratik sonuç: 40 mm panel 2 metre aşık aralığında 176 kg/m² taşıyor. Aynı panel 3 metre aralıkta 106 kg/m²’ye düşüyor — aralığı bir metre açmak kapasiteyi %40 azaltıyor. Buna karşılık aynı 2 metre aralıkta paneli 40’tan 80 mm’ye çıkarmak kapasiteyi 176’dan 357’ye, iki katına çıkarıyor. Aşık aralığını daraltmak, panel kalınlığını artırmaktan çoğu zaman daha ucuzdur — ama bu, aşık profili ve işçiliğiyle birlikte hesaplanması gereken bir dengedir.

Aynı panelin ısıl değerleri

Panel kalınlığı	U — ısı geçirgenlik (W/m²K)	R — ısıl direnç (m²K/W)
40 mm	0,52	1,93
50 mm	0,42	2,41
60 mm	0,35	2,89
70 mm	0,30	3,34
75 mm	0,28	3,57
80 mm	0,26	3,80
100 mm	0,21	4,71
120 mm	0,18	5,64
150 mm	0,14	7,01
180 mm	0,12	8,37
200 mm	0,11	9,27

Kaynak: Teknopanel. TS EN 14509’a göre hesaplanmıştır. Yangın sınıfı: PUR yalıtımlı panellerde B-s2 d0, PIR yalıtımlı panellerde B-s1 d0 (TS EN 13501-1). Üretim boyu 2 – 15 m.

Mekpan — çatı paneli yük tabloları

Boyalı galvaniz sac, üst 0,50 mm / alt 0,40 mm. Değerler aşık mesafesine göre kg/m².

5 Hadveli Çatı Paneli

PUR kalınlığı	150 cm	175 cm	200 cm	225 cm	250 cm	275 cm	300 cm
20 mm	161	121	90	66	58	44	36
30 mm	336	238	194	177	137	98	72
40 mm	486	388	314	252	212	173	147
50 mm	672	535	431	352	293	240	203
60 mm	858	681	550	442	375	305	256
80 mm	1.128	899	728	593	497	412	349
100 mm	1.233	981	794	645	540	446	378

3 Hadveli Çatı Paneli

PUR kalınlığı	150 cm	175 cm	200 cm	225 cm	250 cm	275 cm	300 cm
20 mm	136	96	65	41	33	19	11
30 mm	186	146	115	91	73	59	47
40 mm	267	211	169	134	111	88	74
50 mm	375	297	238	192	159	128	107
60 mm	489	388	313	252	213	173	140
80 mm	669	532	430	349	292	241	198
100 mm	737	586	474	385	322	266	219

Kaynak: Mekpan Panel ürün sayfaları. Panel faydalı eni 1000 mm, minimum boy 2,4 m, poliüretan yoğunluğu 40 (±2) kg/m³ (EN 1602), yangın sınıfı B-s2 d0 (EN 13501). Üretici tabloda mesnet durumunu (tek/çok açıklık) ve sehim sınırını belirtmemiştir.

İki üreticinin tablosu neden aynı değil?

Aynı ürün sınıfı için — 5 hadveli çatı paneli, 0,50/0,40 sac, PUR yalıtım, 2 metre aşık aralığı — iki üreticinin yayımladığı değerler şöyle:

Panel kalınlığı	Teknopanel RP-5H	Mekpan 5 Hadveli	Fark
40 mm	176 kg/m²	314 kg/m²	1,8×
50 mm	233 kg/m²	431 kg/m²	1,8×
60 mm	280 kg/m²	550 kg/m²	2,0×
80 mm	357 kg/m²	728 kg/m²	2,0×
100 mm	421 kg/m²	794 kg/m²	1,9×

Karşılaştırma 200 cm aşık aralığı içindir. Teknopanel RP-5H ve Mekpan 5 Hadveli, her ikisi de üst 0,50 / alt 0,40 mm sac.

Fark ürünlerde değil, kabullerde. Teknopanel tablosunun altında ne varsayıldığı yazılı: TS EN 14509, çok açıklık durumu, öz ağırlık + hareketli yük + rüzgâr yükü + Δt = 20 °C sıcaklık farkı, L/200 sehim sınırı. Mekpan tablosunda bu bilgilerin hiçbiri yok — mesnet durumu da, sehim sınırı da, yük kombinasyonu da belirtilmemiş.

İki tablo 1,7–1,9 kat farklı değer veriyor. Bu, panellerden birinin diğerinden iki kat güçlü olduğu anlamına gelmez; büyük ihtimalle farklı sehim sınırı ya da farklı yük kombinasyonu kullanılmıştır. Kabulleri yazılmamış bir yük tablosu, kabulleri yazılmış olanla yan yana konulamaz.

Pratikte ne yapmalı: teklif aşamasında hangi üreticinin panelini kullanacaksanız onun tablosunu kullanın — ama tedarikçiden mesnet durumunu ve sehim sınırını yazılı olarak isteyin. İki farklı markayı fiyat için karşılaştırıyorsanız, tabloların altındaki kabuller aynı değilse rakamlar da karşılaştırılabilir değildir. Şüphede kalırsanız kabullerini açıkça yazan tabloyu esas alın; o taraf güvenli taraftır.

Baklava sac — güvenli yayılı yük

Değerler kg/m². Kalınlık gösterimi taban/desen üstü şeklindedir; hesap taban kalınlığı üzerinden yapılmıştır — baklava deseni ağırlık ekler ama kesit mukavemetine anlamlı katkı vermez, bu güvenli tarafta kalan kabuldür.

Kalınlık	Bağlantı	400 mm	600 mm	800 mm	1000 mm
2/3 mm	Basit	86	önerilmez	önerilmez	önerilmez
2/3 mm	Sürekli	206	61	önerilmez	önerilmez
3/4 mm	Basit	289	86	önerilmez	önerilmez
3/4 mm	Sürekli	696	206	87	önerilmez
4/5 mm	Basit	685	203	86	önerilmez
4/5 mm	Sürekli	1.651	489	206	106
5/6 mm	Basit	1.338	397	167	86
5/6 mm	Sürekli	3.224	955	403	206
6/7 mm	Basit	2.313	685	289	148
6/7 mm	Sürekli	5.571	1.651	696	357
7/8 mm	Basit	3.673	1.088	459	235
7/8 mm	Sürekli	8.154	2.621	1.106	566
8/9 mm	Basit	5.482	1.624	685	351
8/9 mm	Sürekli	10.650	3.913	1.651	845
9/10 mm	Basit	7.805	2.313	976	500
9/10 mm	Sürekli	13.479	5.571	2.350	1.203
10/11 mm	Basit	10.707	3.172	1.338	685
10/11 mm	Sürekli	16.641	7.396	3.224	1.651

Atılım Endüstri hesabı. Kabuller: S235 çelik, emniyet gerilmesi f_y/1,5 = 157 N/mm², elastisite modülü 210.000 N/mm², sehim sınırı L/200. Basit mesnet için M = wL²/8 ve δ = 5wL⁴/384EI; sürekli (üç ve daha fazla eşit açıklık) için M = wL²/10 ve δ ≈ wL⁴/185EI. Her hücrede dayanım ve sehim kontrollerinden küçük olanı verilmiştir.

Düz sac — güvenli yayılı yük

Aynı kabullerle, desensiz düz sac için. Değerler kg/m².

Kalınlık	Bağlantı	400 mm	600 mm	800 mm	1000 mm
2 mm	Basit	86	önerilmez	önerilmez	önerilmez
2 mm	Sürekli	206	61	önerilmez	önerilmez
3 mm	Basit	289	86	önerilmez	önerilmez
3 mm	Sürekli	696	206	87	önerilmez
4 mm	Basit	685	203	86	önerilmez
4 mm	Sürekli	1.651	489	206	106
5 mm	Basit	1.338	397	167	86
5 mm	Sürekli	3.224	955	403	206
6 mm	Basit	2.313	685	289	148
6 mm	Sürekli	5.571	1.651	696	357
7 mm	Basit	3.673	1.088	459	235
7 mm	Sürekli	8.154	2.621	1.106	566
8 mm	Basit	5.482	1.624	685	351
8 mm	Sürekli	10.650	3.913	1.651	845
9 mm	Basit	7.805	2.313	976	500
9 mm	Sürekli	13.479	5.571	2.350	1.203
10 mm	Basit	10.707	3.172	1.338	685
10 mm	Sürekli	16.641	7.396	3.224	1.651

Atılım Endüstri hesabı; kabuller yukarıdakiyle aynıdır.

OSB/3 levha — güvenli yayılı yük

OSB/3, çelik yapıda ara kat (asma kat) döşeme kaplaması, platform tabanı ve çatı altı kaplaması olarak kullanılır. Aşağıdaki değerler EN 12369-1 karakteristik dayanımlarından EN 1995-1-1 (Eurocode 5) ile hesaplanmıştır; kaynağı bir katalog değil, şartnamedir.

OSB/3 — EN 12369-1 karakteristik değerleri (ana eksen ve dik eksen)
Kalınlık	f_m,0,k N/mm²	f_m,90,k N/mm²	E_m,0,mean N/mm²	E_m,90,mean N/mm²	Ağırlık kg/m²
12 mm	16,4	8,2	4.930	1.980	7,3
15 mm	16,4	8,2	4.930	1.980	9,2
18 mm	16,4	8,2	4.930	1.980	11,0
22 mm	14,8	7,4	4.930	1.980	13,4
25 mm	14,8	7,4	4.930	1.980	15,3

Hesap esasları

Tasarım dayanımı f_d = k_mod · f_k / γ_M. OSB/3 için EN 1995-1-1 Tablo 2.3’e göre γ_M = 1,2. Orta süreli yük (döşeme hareketli yükü) için k_mod, servis sınıfı 1’de 0,70, servis sınıfı 2’de 0,55’tir (Tablo 3.1). Sehim sınırı L/300.

Servis sınıfı nedir, hangisini seçmeliyim? Servis sınıfı 1 ısıtılmış, kapalı yapıdır (denge nemi ≈ %12). Servis sınıfı 2 kapalı ama ısıtılmayan yapıdır — Türkiye’deki çelik depo, hangar ve fabrikaların çoğu buraya girer. Emin değilseniz servis sınıfı 2 alın.

OSB/3 — tek açıklık, ana eksen, L/300 (kg/m²) — servis sınıfı 1 ve 2 için aynı
Kalınlık	300 mm	400 mm	500 mm	600 mm	800 mm
12	686	290	148	86	36
15	1.341	566	290	168	71
18	2.317	977	500	290	122
22	4.230	1.784	914	529	223
25	6.206	2.618	1.341	776	328

OSB/3 — sürekli (≥3 açıklık), ana eksen, L/300 — servis sınıfı 1 (kg/m²)
Kalınlık	300 mm	400 mm	500 mm	600 mm	800 mm
12	1.653	698	357	207	87
15	3.229	1.362	698	404	171
18	5.580	2.354	1.205	698	295
22	7.891	4.298	2.201	1.274	538
25	10.189	5.731	3.229	1.869	789

OSB/3 — sürekli (≥3 açıklık), ana eksen, L/300 — servis sınıfı 2 (kg/m²)
Kalınlık	300 mm	400 mm	500 mm	600 mm	800 mm
12	1.653	698	357	207	87
15	3.194	1.362	698	404	171
18	4.599	2.354	1.205	698	295
22	6.200	3.487	2.201	1.274	538
25	8.006	4.503	2.882	1.869	789

Neden iki servis sınıfı tablosu neredeyse aynı?

Çünkü bu açıklıklarda kesiti belirleyen dayanım değil sehimtir. Sehim elastisite modülüne bağlıdır; k_mod ve γ_M ise yalnızca dayanım tarafını etkiler. Tek açıklık tablosunun tamamında ve sürekli tablonun büyük kısmında L/300 sınırı önce dolar, dolayısıyla servis sınıfı seçimi sonucu değiştirmez. Fark yalnızca kalın levha + kısa açıklık kombinasyonlarında (22–25 mm / 300–400 mm) ortaya çıkar — orada dayanım belirleyici olur.

Düzeltme kaydı. Bu tablo ilk yayımlandığında k_mod = 0,65 ve γ_M = 1,3 ile hesaplanmıştı. γ_M = 1,3 solid ahşabın değeridir; EN 1995-1-1 Tablo 2.3’te OSB için doğru değer 1,2’dir. Yukarıdaki tablolar düzeltilmiş esasla yeniden hesaplandı. Sehimin belirleyici olduğu hücreler — yani hücrelerin çoğu — değişmedi.

Plywood (kontrplak) — güvenli yayılı yük

Plywood, çelik konstrüksiyonda asma kat döşemesi, platform ve servis yolu tabanı, kalıp ve konteyner tabanı olarak kullanılır. OSB’den pahalıdır ama aynı kalınlıkta belirgin biçimde daha rijittir — ve iki yönde de taşır, OSB’den farklı olarak.

Karakteristik değerler

Aşağıdaki değerler Finlandiya plywood el kitabından alınmıştır (EN 789 ile deney, EN 1058 ile karakteristik değer). 0 yüzey lifi yönünü (levha boyu), 90 ona dik yönü gösterir.

Huş (kayın değil — betula) plywood, tam huş konstrüksiyon — ortalama yoğunluk 680 kg/m³
Kalınlık mm	Kat sayısı	f_m,0,k N/mm²	f_m,90,k N/mm²	E_m,0,mean N/mm²	E_m,90,mean N/mm²	Ağırlık kg/m²
9	7	45,6	32,1	11.395	6.105	6,1
12	9	42,9	33,2	10.719	6.781	8,2
15	11	41,3	33,8	10.316	7.184	10,2
18	13	40,2	34,1	10.048	7.452	12,2
21	15	39,4	34,3	9.858	7.642	14,3
24	17	38,9	34,4	9.717	7.783	16,3
30	21	38,1	34,6	9.519	7.981	20,4

İğne yapraklı (ladin) plywood, ince soymalı — ortalama yoğunluk 520 kg/m³
Kalınlık mm	Kat sayısı	f_m,0,k N/mm²	f_m,90,k N/mm²	E_m,0,mean N/mm²	E_m,90,mean N/mm²	Ağırlık kg/m²
12	9	24,5	19,0	7.963	5.037	6,2
15	11	23,6	19,3	7.663	5.337	7,8
18	13	23,0	19,5	7.464	5.536	9,4
21	15	22,5	19,6	7.323	5.677	10,9
24	17	22,2	19,7	7.218	5.782	12,5
30	21	21,8	19,8	7.072	5.928	15,6

Tabloda görülen şey plywood’un temel özelliğidir: kalınlık arttıkça 0 yönü zayıflar, 90 yönü güçlenir. 4 mm üç katlı huş levhada 0/90 oranı 6,2 iken, 30 mm yirmi bir katlıda 1,1’e iner. Kat sayısı arttıkça levha izotropikleşir. Bu yüzden kalın plywood’u hangi yöne serdiğiniz neredeyse fark etmez; ince plywood’u yanlış yöne sermek kapasiteyi altıya böler.

Hesap esasları

EN 1995-1-1’e göre plywood için γ_M = 1,2; orta süreli yükte k_mod servis sınıfı 1 ve 2’de aynı: 0,80. Yani plywood için tek bir tablo hem ısıtılmış hem ısıtılmayan kapalı yapıyı kapsar (EN 636-2 veya EN 636-3 sınıfı tutkal şartıyla). Sehim sınırı L/300.

Huş plywood — tek açıklık, 0 yönü, L/300 (kg/m²)
Kalınlık	300 mm	400 mm	500 mm	600 mm	800 mm
9	669	282	145	84	35
12	1.492	630	322	187	79
15	2.805	1.183	606	351	148
18	4.721	1.992	1.020	590	249
21	7.356	3.103	1.589	919	388
24	10.823	4.566	2.338	1.353	571
30	20.708	8.736	4.473	2.588	1.092

Huş plywood — sürekli (≥3 açıklık), 0 yönü, L/300 (kg/m²)
Kalınlık	300 mm	400 mm	500 mm	600 mm	800 mm
9	1.612	680	348	202	85
12	3.595	1.517	776	449	190
15	6.757	2.851	1.460	845	356
18	11.373	4.798	2.457	1.422	600
21	17.719	7.475	3.827	2.215	934
24	26.071	10.999	5.631	3.259	1.375
30	43.168	21.044	10.774	6.235	2.630

Huş plywood — sürekli, 90 yönü (levhayı ters serdiğinizde), L/300 (kg/m²)
Kalınlık	300 mm	400 mm	500 mm	600 mm	800 mm
9	864	364	187	108	46
12	2.274	959	491	284	120
15	4.706	1.985	1.016	588	248
18	8.435	3.558	1.822	1.054	445
21	13.736	5.795	2.967	1.717	724
24	20.882	8.809	4.510	2.610	1.101
30	39.202	17.644	9.034	5.228	2.205

İğne yapraklı plywood — tek açıklık, 0 yönü, L/300 (kg/m²)
Kalınlık	300 mm	400 mm	500 mm	600 mm	800 mm
12	1.109	468	239	139	58
15	2.084	879	450	260	110
18	3.507	1.480	758	438	185
21	5.464	2.305	1.180	683	288
24	8.039	3.392	1.737	1.005	424
30	15.384	6.490	3.323	1.923	811

İğne yapraklı plywood — sürekli, 0 yönü, L/300 (kg/m²)
Kalınlık	300 mm	400 mm	500 mm	600 mm	800 mm
12	2.671	1.127	577	334	141
15	5.019	2.118	1.084	627	265
18	8.448	3.564	1.825	1.056	446
21	12.492	5.553	2.843	1.645	694
24	16.098	8.170	4.183	2.421	1.021
30	24.700	13.894	8.005	4.632	1.954

İğne yapraklı plywood — sürekli, 90 yönü, L/300 (kg/m²)
Kalınlık	300 mm	400 mm	500 mm	600 mm	800 mm
12	1.689	713	365	211	89
15	3.496	1.475	755	437	184
18	6.266	2.644	1.353	783	330
21	10.204	4.305	2.204	1.275	538
24	14.285	6.545	3.351	1.939	818
30	22.434	12.619	6.710	3.883	1.638

2.000 kg/m²’nin üzerindeki değerler. Hesap onları veriyor ama o bölgede tabloyu okumanın anlamı yok: 2 ton/m²’nin üzerinde levhayı belirleyen düzgün yayılı yük değil, noktasal yük, kesme ve mesnet ezilmesidir. Forklift tekeri, palet ayağı, sehpa ayağı — bunlar ayrı hesaptır.

Pratik okuma

Sanayi tipi asma kat için tipik tasarım yükü 500 kg/m²’dir. Tablodan: 18 mm huş plywood 600 mm kiriş aralığında tek açıklıkta 590 kg/m² taşır — tam sınırda. Aynı levha sürekli serildiğinde (üç ve daha fazla açıklık) 1.422 kg/m²’ye çıkar. Yani levhayı kirişe iki noktadan değil, en az dört noktadan oturtmak kapasiteyi 2,4 katına çıkarır — ek malzeme almadan.

Aynı kalınlıkta OSB/3 ile karşılaştırma (600 mm, sürekli): OSB 18 mm → 698 kg/m², huş plywood 18 mm → 1.422 kg/m², iğne yapraklı plywood 18 mm → 1.056 kg/m². Plywood, OSB’nin iki katına yakın taşır; ağırlığı ise 11,0’a karşı 12,2 kg/m², yani neredeyse aynıdır.

MDF — neden yük tablosu vermiyoruz (ve rafın ne kadar sarktığı)

Bu sayfadaki diğer malzemeler için taşıma tablosu verdik. MDF için vermiyoruz, çünkü MDF taşıyıcı bir levha değildir — ve bu bizim görüşümüz değil, Eurocode 5’in açık hükmüdür.

EN 1995-1-1 Tablo 3.1, her levha tipi için servis sınıfı ve yük süresine göre k_mod verir. MDF satırında servis sınıfı 2’de kalıcı, uzun ve orta süreli yük hücreleri boştur. Boş hücre “düşük değer” demek değil, “bu kullanım kapsam dışı” demektir. Servis sınıfı 1’de bile MDF’nin kalıcı yük katsayısı 0,20’dir; karşılaştırma için plywood’da 0,60, OSB/3’te 0,40.

EN 1995-1-1 Tablo 3.1 — k_mod (SÇ = servis sınıfı)
Levha	SÇ	Kalıcı	Uzun	Orta	Kısa	Ani
Plywood	1 ve 2	0,60	0,70	0,80	0,90	1,10
OSB/3, OSB/4	1	0,40	0,50	0,70	0,90	1,10
OSB/3, OSB/4	2	0,30	0,40	0,55	0,70	0,90
MDF	1	0,20	0,40	0,60	0,80	1,10
MDF	2	—	—	—	0,45	0,80

İkinci sorun sünme (creep). EN 1995-1-1 Tablo 3.2’deki k_def katsayısı, uzun vadede sehimin ne kadar büyüyeceğini söyler: plywood 0,80, OSB/3 1,50, MDF 2,25. Yani MDF’de nihai sehim, ilk günkü sehimin 3,25 katıdır. Montaj günü düz duran bir MDF raf, bir yıl sonra üç kat sarkar.

Peki raf ne kadar sarkar? Hesabı budur

MDF’yi taşıyıcı olarak kullanmayın demek, MDF rafın sarkmasını hesaplayamayız demek değil. Aşağıdaki tablo, üretici tarafından EN 310’a göre beyan edilen ortalama elastisite modülü ile hesaplanmıştır ve L/200 sarkma veren yükü verir. İki sütun grubu var: montaj anındaki (ani) yük ve sünme sonrası (k_def = 2,25 ile) uzun vadeli yük.

MDF — EN 310’a göre üretici beyanlı ortalama değerler (kuru ortam, genel amaçlı MDF)
Kalınlık	Eğilme dayanımı N/mm²	Elastisite modülü N/mm²
12 mm	22	2.500
16 mm	20	2.200
18 mm	20	2.200
22 mm	18	2.100
25 mm	18	2.100
30 mm	18	2.100

MDF — montaj anında L/200 sarkma veren yayılı yük (kg/m²), tek açıklık
Kalınlık	400 mm	600 mm	800 mm	1.000 mm
12 mm	220	65	28	14
16 mm	459	136	57	29
18 mm	654	194	82	42
22 mm	1.140	338	143	73
25 mm	1.673	496	209	107
30 mm	2.891	857	361	185

MDF — sünme sonrası (uzun vadede) L/200 sarkma veren yayılı yük (kg/m²), tek açıklık
Kalınlık	400 mm	600 mm	800 mm	1.000 mm
12 mm	68	20	8	4
16 mm	141	42	18	9
18 mm	201	60	25	13
22 mm	351	104	44	22
25 mm	515	153	64	33
30 mm	890	264	111	57

Somut örnek: 18 mm MDF, 800 mm açıklık, 30 cm derinlik. Uzun vadeli tabloya göre 25 kg/m² — yani rafın her metresine 7,5 kg. Bir metre kitap yaklaşık 25–30 kg gelir. Bu yüzden 800 mm açıklıklı 18 mm MDF kitap rafları sarkar; hesap, herkesin gözüyle gördüğü şeyi doğruluyor.

Aynı rafı 600 mm’ye düşürün: 60 kg/m², yani metrede 18 kg. Hâlâ kitap için yetersiz. 25 mm’ye çıkarın ve 600 mm’de tutun: 153 kg/m², metrede 46 kg — bu artık yeterli. Açıklığı kısaltmak kalınlaştırmaktan daha etkilidir: sehim açıklığın dördüncü kuvvetiyle, kalınlığın üçüncü kuvvetiyle değişir.

Kaynak ve kabuller — ahşap levhalar. Plywood karakteristik değerleri Finlandiya plywood el kitabından (EN 789 deney, EN 1058 karakteristik değer); OSB/3 karakteristik değerleri EN 12369-1’den; MDF beyanlı değerleri üretici teknik föyünden (EN 310, EN 622-5 kuru ortam) alınmıştır. Tasarım dayanımları EN 1995-1-1 (Eurocode 5) ile hesaplanmıştır: f_d = k_mod·f_k/γ_M, γ_M plywood ve OSB için 1,2, MDF için 1,3; k_mod orta süreli yük için Tablo 3.1’den. Sehim sınırı ahşap levhalarda L/300, MDF raf tablosunda L/200. Tüm yükler düzgün yayılıdır; noktasal yük, kesme ve mesnet ezilmesi kontrolleri ayrıca yapılmalıdır. Sayılar ön boyutlandırma içindir, proje hesabı yerine geçmez.

Döşeme Trapez Sacı Yük Tabloları (ALDECK)

Kompozit döşemede trapez sac iki ayrı işi yapar: beton dökülürken kalıptır, beton priz aldıktan sonra çekme donatısıdır. Aşağıdaki tabloların hepsi yalnızca birinci işi — yani ıslak fazı, beton donmadan önceki durumu — tarif eder. Kompozit fazda kesitin taşıma gücü çok daha yüksektir ama o hesap beton sınıfına, döşeme kalınlığına ve ek donatıya bağlıdır; katalog tablosuyla yapılmaz.

Birim uyarısı. Bu bölümdeki bütün değerler kN/m² cinsindendir. Sayfanın sandviç panel ve sac bölümlerindeki değerler ise kg/m² cinsindendir. İkisini doğrudan karşılaştırmayın: 1 kN/m² = 101,97 kg/m². Örnek: 3,00 kN/m² ≈ 306 kg/m².

ALDECK 70/915 — profil ve kesit özellikleri

Kaplama genişliği 915 mm, hadve yüksekliği 70 mm, hadve aralığı 305 mm. Alt tabla 104 mm, üst tabla 53/43 mm, tepe genişliği 201 mm.

ALDECK 70/915 — S220 GD (f_y = 220 N/mm², minimum mesnet genişliği 100 mm)
Kalınlık mm	Ağırlık kg/m²	I_x,brüt mm⁴	I_x,efektif mm⁴	W_x,efektif mm³	M_c kNm/m	R_w,Rd kN/m
0,70	7,52	669.742	616.539	17.117	2,255	19,76
0,80	8,59	764.470	714.538	20.014	2,637	25,48
0,90	9,66	859.153	813.431	22.962	3,025	31,78
1,00	10,74	953.862	913.230	25.964	3,420	38,66
1,10	11,81	1.048.575	1.013.703	29.007	3,821	46,09
1,20	12,89	1.143.285	1.114.647	32.082	4,226	54,05
1,30	13,96	1.237.979	1.215.877	35.178	4,634	62,55

ALDECK 70/915 — S350 GD (f_y = 350 N/mm², minimum mesnet genişliği 75 mm)
Kalınlık mm	Ağırlık kg/m²	I_x,efektif mm⁴	W_x,efektif mm³	M_c kNm/m	R_w,Rd kN/m
0,70	7,52	582.744	15.682	3,287	24,92
0,80	8,59	678.070	18.431	3,863	32,13
0,90	9,66	773.862	21.213	4,446	40,09
1,00	10,74	870.375	24.038	5,038	48,76
1,10	11,81	967.778	26.913	5,640	58,13
1,20	12,89	1.066.049	29.837	6,253	68,18
1,30	13,96	1.165.021	32.803	6,875	78,90

Dikkat edilecek nokta: S350’de brüt atalet momenti aynıdır (kesit geometrisi değişmez), ama efektif atalet momenti düşer — daha yüksek akma dayanımı, ince cidarlı kesitte daha fazla lokal burkulmaya izin verdiği için efektif kesit küçülür. Moment kapasitesi buna rağmen artar, çünkü artan f_y küçülen W’yi fazlasıyla telafi eder.

ALDECK 70/915 — ıslak faz taşıma yükleri (kN/m²)

S220 GD — Tekli açıklık
Kalınlık mm	1,50 m	2,00 m	2,50 m	3,00 m	3,50 m
0,70	6,22	4,67	3,16	2,02	1,27
0,80	8,16	5,77	3,70	2,31	1,45
0,90	10,34	6,63	4,24	2,60	1,63
1,00	12,75	7,49	4,79	2,88	1,82
1,10	14,88	8,37	5,36	3,17	2,00
1,20	16,46	9,26	5,92	3,45	2,18
1,30	18,04	10,15	6,46	3,74	2,36

S220 GD — Çoklu açıklık
Kalınlık mm	1,50 m	2,00 m	2,50 m	3,00 m	3,50 m
0,70	7,46	4,74	3,29	2,42	1,85
0,80	9,11	5,75	3,97	2,91	2,22
0,90	10,83	6,79	4,67	3,41	2,60
1,00	12,61	7,87	5,39	3,93	2,99
1,10	14,45	8,98	6,13	4,45	3,39
1,20	16,33	10,11	6,88	4,99	3,79
1,30	18,26	11,26	7,65	5,54	4,20

S350 GD — Tekli açıklık
Kalınlık mm	1,50 m	2,00 m	2,50 m	3,00 m	3,50 m
0,70	7,85	5,89	3,50	2,02	1,27
0,80	10,29	7,72	3,99	2,31	1,45
0,90	13,04	8,76	4,49	2,60	1,63
1,00	16,09	9,73	4,98	2,88	1,82
1,10	19,42	10,69	5,48	3,17	2,00
1,20	23,05	11,66	5,97	3,45	2,18
1,30	26,77	12,63	6,46	3,74	2,36

S350 GD — Çoklu açıklık
Kalınlık mm	1,50 m	2,00 m	2,50 m	3,00 m	3,50 m
0,70	10,16	6,51	4,55	3,37	2,32
0,80	12,48	7,95	5,53	4,08	2,65
0,90	14,90	9,44	6,54	4,73	2,98
1,00	17,42	10,99	7,58	5,25	3,30
1,10	20,03	12,58	8,65	5,77	3,63
1,20	22,73	14,21	9,75	6,29	3,96
1,30	25,50	15,89	10,88	6,81	4,29

ALDECK 50/980 — kesit özellikleri

Hadve yüksekliği 50 mm, kaplama genişliği 980 mm. Daha düşük hadve, daha az beton hacmi; orta açıklıklarda ve ince döşemelerde tercih edilir.

ALDECK 50/980 — S220 GD (minimum mesnet genişliği 75 mm)
Kalınlık mm	Ağırlık kg/m²	I_x,brüt mm⁴	I_x,efektif mm⁴	W_x,efektif mm³	M_c kNm/m	R_w,Rd kN/m
0,70	7,02	422.470	377.487	12.741	1,678	18,45
0,80	8,02	481.569	437.763	14.911	1,964	23,79
0,90	9,02	540.584	498.323	17.107	2,254	29,67
1,00	10,03	599.498	559.334	19.339	2,548	36,09
1,10	11,03	658.311	620.863	21.611	2,847	43,03
1,20	12,03	717.034	682.847	23.920	3,151	50,47
1,30	13,03	775.674	745.153	26.254	3,459	58,40

ALDECK 50/980 — S350 GD (minimum mesnet genişliği 75 mm)
Kalınlık mm	Ağırlık kg/m²	I_x,efektif mm⁴	W_x,efektif mm³	M_c kNm/m	R_w,Rd kN/m
0,70	7,02	337.609	11.345	2,378	22,35
0,80	8,02	393.751	13.375	2,803	28,81
0,90	9,02	449.889	15.416	3,231	35,95
1,00	10,03	506.104	17.470	3,661	43,72
1,10	11,03	562.533	19.544	4,096	52,12
1,20	12,03	619.334	21.648	4,537	61,14
1,30	13,03	676.617	23.787	4,985	70,75

ALDECK 50/980 — ıslak faz taşıma yükleri (kN/m²)

S220 GD — Tekli açıklık
Kalınlık mm	1,25 m	1,50 m	2,00 m	2,50 m	3,00 m
0,70	6,97	5,81	3,68	2,21	1,28
0,80	9,14	7,62	4,30	2,51	1,46
0,90	11,58	8,77	4,94	2,82	1,63
1,00	14,28	9,92	5,58	3,13	1,81
1,10	15,96	11,08	6,24	3,44	1,99
1,20	17,67	12,27	6,90	3,74	2,17
1,30	19,39	13,47	7,57	4,05	2,34

S220 GD — Çoklu açıklık
Kalınlık mm	1,25 m	1,50 m	2,00 m	2,50 m	3,00 m
0,70	7,62	5,71	3,57	2,45	1,79
0,80	9,30	6,94	4,31	2,94	2,14
0,90	11,04	8,22	5,08	3,45	2,50
1,00	12,84	9,53	5,86	3,97	2,87
1,10	14,71	10,88	6,67	4,51	3,25
1,20	16,61	12,27	7,49	5,05	3,64
1,30	18,59	13,69	8,33	5,61	4,03

S350 GD — Tekli açıklık
Kalınlık mm	1,25 m	1,50 m	2,00 m	2,50 m	3,00 m
0,70	8,79	7,33	4,31	2,21	1,28
0,80	11,53	9,61	4,91	2,51	1,46
0,90	14,61	11,75	5,51	2,82	1,63
1,00	18,02	13,31	6,11	3,13	1,81
1,10	21,44	14,89	6,71	3,44	1,99
1,20	23,75	16,49	7,31	3,74	2,17
1,30	26,10	18,12	7,91	4,05	2,34

S350 GD — Çoklu açıklık
Kalınlık mm	1,25 m	1,50 m	2,00 m	2,50 m	3,00 m
0,70	10,03	7,58	4,79	3,31	2,32
0,80	12,34	9,29	5,83	4,01	2,65
0,90	14,74	11,05	6,90	4,73	2,97
1,00	17,23	12,88	8,00	5,47	3,30
1,10	19,79	14,75	9,13	6,22	3,62
1,20	22,43	16,68	10,29	6,82	3,95
1,30	25,15	18,66	11,47	7,37	4,27

Kırmızı değerler, o kalınlık ve açıklıkta profilin minimum beton kalınlığının gerektirdiği yüke ulaşamadığını gösterir. Yani sayı hesaplanabilir bir taşıma gücüdür ama uygulanabilir bir çözüm değildir; o açıklıkta ya kalınlığı artırın ya geçici mesnet (dikme) koyun.

S350 daha yüksek dayanım demek değil mi? Bir yerden sonra değil

ALDECK 70/915 tablolarını yan yana koyun. 1,50 m açıklıkta S350, S220’ye göre %26 ile %48 arasında daha fazla yük taşır. Ama 3,00 ve 3,50 m açıklıkta iki tablo birebir aynı sayıyı verir — 0,70 mm için ikisi de 2,02 ve 1,27 kN/m².

Sebebi şu: kısa açıklıkta kesiti belirleyen dayanımdır, akma sınırı artınca kapasite artar. Uzun açıklıkta belirleyen sehimdir — L/200 sınırı. Sehim elastisite modülüne bağlıdır, akma dayanımına değil; ve her iki çelik sınıfında da E = 210.000 N/mm². Dolayısıyla uzun açıklıkta S350 için para ödemek hiçbir şey satın almaz. Bu, katalogda yazmayan ama tablodan okunabilen bir bilgidir.

27/200 Trapez Sac — Çatı ve Cephe Yük Tabloları

27 mm hadve yüksekliği, 200 mm hadve aralığı; 1000 ve 1200 mm rulodan üretildiğinde net kaplama genişliği 800 ve 1000 mm olur. Türkiye’de çatı ve cephede en yaygın kullanılan trapez formudur.

Çatı trapezinde döşeme trapezinden farklı bir ayrım vardır: pozitif moment açıklık ortasındaki eğilmeyi, negatif moment mesnet üstündeki eğilmeyi tarif eder. Sürekli (çok açıklıklı) bir sacda ikisi birlikte oluşur ve kesit her iki bölgede farklı davranır, çünkü basınç bir durumda üst tablada bir durumda alt tabladadır.

27/200 — efektif kesit özellikleri (S220, minimum mesnet genişliği 50 mm)
Kalınlık mm	Ağırlık kg/m²	I_x,ef (+) mm⁴	W_x,ef (+) mm³	M_c (+) kNm/m	I_x,ef (−) mm⁴	W_x,ef (−) mm³	M_c (−) kNm/m	R_w,Rd kN/m
0,50	4,72	62.563	3.329	0,439	63.689	4.234	0,558	10,93
0,60	5,66	79.768	4.313	0,568	82.702	5.156	0,679	15,05
0,70	6,60	97.781	5.362	0,706	101.342	6.064	0,799	19,71
0,80	7,55	116.388	6.458	0,851	118.245	6.942	0,915	24,89
0,90	8,49	135.365	7.585	0,999	135.411	7.817	1,030	30,58
1,00	9,43	154.319	8.710	1,147	152.471	8.687	1,144	36,77
1,20	11,32	185.175	10.393	1,369	185.175	10.393	1,369	50,59

27/200 — pozitif moment, çoklu açıklık (kN/m²)
Kalınlık mm	1,00 m	1,50 m	1,75 m	2,00 m	2,50 m
0,50	4,09	1,95	1,43	1,10	0,73
0,60	5,41	2,53	1,86	1,42	0,88
0,70	6,83	3,15	2,31	1,77	1,03
0,80	8,35	3,79	2,78	2,13	1,17
0,90	9,93	4,45	3,27	2,50	1,32
1,00	11,50	5,11	3,75	2,87	1,47
1,20	13,72	6,10	4,48	3,43	1,76

27/200 — negatif moment, çoklu açıklık (kN/m²)
Kalınlık mm	1,00 m	1,50 m	1,75 m	2,00 m	2,50 m
0,50	4,78	2,44	1,82	1,40	0,73
0,60	6,09	3,07	2,22	1,70	0,88
0,70	7,43	3,71	2,61	2,00	1,03
0,80	8,78	4,35	2,99	2,29	1,17
0,90	10,15	5,00	3,37	2,58	1,32
1,00	11,47	5,61	3,74	2,87	1,47
1,20	13,72	6,71	4,48	3,43	1,76

Aynı tablo kg/m² cinsinden

Çatı yüklerini kg/m² ile düşünmeye alışkın olanlar için pozitif moment tablosunun karşılığı:

27/200 — pozitif moment, çoklu açıklık (kg/m²)
Kalınlık mm	1,00 m	1,50 m	1,75 m	2,00 m	2,50 m
0,50	417	199	146	112	74
0,60	552	258	190	145	90
0,70	696	321	236	180	105
0,80	851	386	283	217	119
0,90	1013	454	333	255	135
1,00	1173	521	382	293	150
1,20	1399	622	457	350	179

Pratik okuma: 0,70 mm sac, aşık aralığı 1,50 m ise 321 kg/m² taşır. Üzerine gelecek kar yükü + kaplama ağırlığı + rüzgâr emişi toplamı bu sayının altında kalmalıdır. Türkiye’nin çoğu bölgesinde 1. ve 2. kar bölgesi için 75–150 kg/m² zati + kar yükü tipiktir; yani 1,50 m aşık aralığı 0,70 mm sac için rahat, 2,50 m ise (105 kg/m²) sınırdadır.

Kaynak ve kabuller — Almetsan. Yukarıdaki üç ürünün bütün sayıları Almetsan’ın yayımladığı teknik tablolardan alınmıştır (ALDECK 70/915, ALDECK 50/980, 27/200 Form Trapez). Üreticinin ilan ettiği kabuller aynen şunlardır: hesap emniyet gerilmesi yöntemine göre yapılmıştır; yükler düzgün yayılıdır, noktasal veya çizgisel yük içermez; sehim limiti L/200’dür; tablolar EN 1993-1-3:2006 Part 1-3 şartnamesine göre hazırlanmıştır. ALDECK tabloları yalnızca ıslak faz içindir; kompozit faz hesabı için üreticinin teknik ofisine başvurulması gerekir.

Hesap nasıl yapıldı?

Sac tabloları iki ayrı kontrolden geçirildi ve her hücreye küçük olan yazıldı.

Dayanım kontrolü

Kesit modülü W = t²/6 (birim genişlik için). Basit mesnette M = wL²/8, sürekli mesnette M = wL²/10. Emniyet gerilmesi f_a = f_y/1,5 alınarak w = k·W·f_a/L².

Sehim kontrolü

Atalet momenti I = t³/12. Basit mesnette δ = 5wL⁴/384EI, sürekli mesnette δ ≈ wL⁴/185EI. Sınır δ = L/200 konularak w çözüldü.

Bu iki denklem, kaplama levhasını birim genişlikte bir kiriş şeridi gibi ele alır. Levha davranışının iki yönlü taşıma katkısını hesaba katmaz — yani sonuç güvenli tarafta kalır. Sayıları kendi kabullerinizle yeniden üretmek isterseniz formüller yukarıda; kalınlığı, çeliğin sınıfını ve sehim sınırını değiştirip aynı sonucu alabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

40 mm sandviç panel kaç metre açıklık geçer?

Taşıması gereken yüke bağlıdır. Teknopanel RP-5H verisine göre 40 mm panel çok açıklıkta 2,00 metrede 176 kg/m², 2,50 metrede 132 kg/m², 3,00 metrede 106 kg/m² taşır. Kar ve rüzgâr yükünüz bu değerlerin altındaysa o açıklık geçilebilir. Bandırma ve çevresi için kar yükü hesabı TS EN 1991-1-3’e göre yapılır.

Baklava sac ile düz sac arasında taşıma farkı var mı?

Aynı taban kalınlığında pratikte yoktur. Baklava deseni yüzeye kaymazlık kazandırır ve ağırlığı yaklaşık %8–10 artırır, ancak kesit mukavemetine anlamlı katkı vermez. Bu yüzden tablolarımızda baklava sac, taban kalınlığındaki düz sac gibi hesaplanmıştır.

Basit bağlantı ile sürekli bağlantı arasındaki fark nedir?

Sac tek açıklıkta iki mesnede oturuyorsa basit, üç veya daha fazla mesnedin üzerinden kesintisiz geçiyorsa süreklidir. Süreklilik hem momenti hem sehimi azaltır; tablolarda görüleceği gibi kapasiteyi yaklaşık 2,4 kat artırır. Platform döşemesini parça parça değil, mümkün olduğunca uzun levhalarla geçmek bu yüzden değerlidir.

Bu tablolardan proje çıkarabilir miyim?

Hayır. Bu değerler ön boyutlandırma ve teklif aşaması içindir. Kesin kesit; gerçek yük kombinasyonları, tekil yük kontrolü, mesnet detayı ve ilgili yönetmelik kontrolleriyle proje müellifi tarafından belirlenir.

Aşık aralığını daraltmak mı, paneli kalınlaştırmak mı daha ekonomik?

Genellikle aralığı daraltmak. 40 mm panelde aralığı 3,00’ten 2,00 metreye indirmek kapasiteyi 106’dan 176 kg/m²’ye çıkarır; aynı kazancı kalınlıkla elde etmek için 40’tan 60 mm’ye çıkmak gerekir. Ancak daralan aralık daha fazla aşık profili ve montaj işçiliği demektir — karar, iki kalemin toplam maliyetine bakılarak verilir.

Neden internetteki başka tablolarla uyuşmuyor?

Bu sayfadaki sac değerleri, kabulleri açıkça yazılmış bir hesabın sonucudur ve formülleri de birlikte verilmiştir. Kaynağını ve yöntemini belirtmeyen tabloların çoğu doğrulanabilir değildir; birkaçını kontrol ettiğimizde L/200 sehim sınırına göre 2,5–3 kat yüksek değerler verdiklerini gördük. Farklı bir sonuç görürseniz önce o tablonun hangi sehim sınırını ve hangi mesnet durumunu kullandığına bakın.

İlgili sayfalar

Çatı ve cephe kaplama — uygulama ve fiyat
Çelik platform imalatı — döşeme ve korkuluk
Sac ağırlık hesaplama — metraj
İMO çelik profil tablosu — aşık ve kiriş seçimi

Çatı ya da platform kaplaması mı seçiyorsunuz? Açıklık, yük ve kullanım amacını yazın; uygun panel kalınlığı veya sac seçimi için görüş verelim. Bandırma OSB’deki atölyemizde çelik konstrüksiyon, çatı-cephe kaplama ve platform imalatı tek elden yürütülür.

Teklif isteyin · Çatı ve cephe kaplama

Kaplama Malzemeleri Yük Taşıma Tabloları

Sandviç panel — çatı paneli yük tablosu

Aynı panelin ısıl değerleri

Mekpan — çatı paneli yük tabloları

5 Hadveli Çatı Paneli

3 Hadveli Çatı Paneli

İki üreticinin tablosu neden aynı değil?

Baklava sac — güvenli yayılı yük

Düz sac — güvenli yayılı yük

OSB/3 levha — güvenli yayılı yük

Hesap esasları

Neden iki servis sınıfı tablosu neredeyse aynı?

Plywood (kontrplak) — güvenli yayılı yük

Karakteristik değerler

Hesap esasları

Pratik okuma

MDF — neden yük tablosu vermiyoruz (ve rafın ne kadar sarktığı)

Peki raf ne kadar sarkar? Hesabı budur

Döşeme Trapez Sacı Yük Tabloları (ALDECK)

ALDECK 70/915 — profil ve kesit özellikleri

ALDECK 70/915 — ıslak faz taşıma yükleri (kN/m²)

ALDECK 50/980 — kesit özellikleri

ALDECK 50/980 — ıslak faz taşıma yükleri (kN/m²)

S350 daha yüksek dayanım demek değil mi? Bir yerden sonra değil

27/200 Trapez Sac — Çatı ve Cephe Yük Tabloları

Aynı tablo kg/m² cinsinden

Hesap nasıl yapıldı?

Sık sorulan sorular

40 mm sandviç panel kaç metre açıklık geçer?

Baklava sac ile düz sac arasında taşıma farkı var mı?

Basit bağlantı ile sürekli bağlantı arasındaki fark nedir?

Bu tablolardan proje çıkarabilir miyim?

Aşık aralığını daraltmak mı, paneli kalınlaştırmak mı daha ekonomik?

Neden internetteki başka tablolarla uyuşmuyor?

İlgili sayfalar