Çelik Depo: Raf Planı, Kar–Rüzgâr Yükü ve Sevkiyat
Çelik depoda projeyi belirleyen üç şey vardır: raf sistemi, kar–rüzgâr bölgesi ve sevkiyat düzeni. Raf, kolon aksını ve yüksekliği; bölge, çatı yükünü ve dolayısıyla tonajı; sevkiyat ise kapı yerlerini belirler. Portföyümüzdeki 9 depo projesinde metrekareye düşen çelik 24–90 kg, açıklıklar 6–36 m arasında.
Raf sistemi kolon aksını belirler
Depo projesine raf yerleşimi olmadan başlamak, fabrikaya makine yerleşimi olmadan başlamakla aynı hatadır. Raf sistemi üç şeyi doğrudan tayin eder:
- Kolon aksı. Kolonlar raf ayaklarıyla hizalanırsa depolama alanı kaybolmaz. Hizalanmazsa her kolon, çevresinde kullanılamayan bir boşluk yaratır.
- Serbest yükseklik. En üst gözün üstünde sprinkler, aydınlatma ve forklift kaldırma payı kalmalıdır.
- Koridor genişliği. Kullanılacak forkliftin dönüş yarıçapı, koridoru ve dolayısıyla aks aralığını belirler.
Pratik kural: Raf tedarikçisiyle çelik firmasını aynı masaya oturtmadan aks planı kesinleştirmeyin. Portföyümüzde en verimli depolar, raf planının çelik projeden önce netleştiği projeler oldu.
Kar yükü: aynı depo her yerde aynı tonajla çıkmaz
Depo çatısı geniş ve düz olduğu için kar yükü, toplam yükün içinde fabrikaya göre daha büyük paya sahiptir. Kar yükü hesabı TS EN 1991-1-3 ve Türkiye Ulusal Eki’ne göre yapılır; eski TS 498 yürürlükten kalkmıştır. Çatıya etkiyen kar yükü tek bir tablodan okunmaz, dört bileşenin çarpımıdır:
| Bileşen | Ne anlama gelir | Depoda pratik karşılığı |
|---|---|---|
| sk | Zemindeki karakteristik kar yükü (kN/m²) | Arsanın konumuna ve rakımına göre Ulusal Ek’ten belirlenir. Projeyi konuma bağlayan asıl değer budur. |
| μi | Çatı şekil katsayısı | Eğimi 30°’ye kadar olan çatılarda 0,80; 30°–60° arasında doğrusal azalır, 60°’de sıfırlanır. Depo çatıları neredeyse her zaman ilk banttadır. |
| Ce | Maruz kalma katsayısı | Rüzgâra tamamen açık düz arazide 0,80; normal yerleşimde 1,00; çevresi yüksek yapılarla korunaklı sahada 1,20. |
| Ct | Isıl katsayı | Isıtılmayan depolarda 1,00 alınır. Karı eritecek düzeyde ısı kaybı olmadıkça indirim yoktur. |
Eski hesapta yalnızca bölge ve rakımdan tek bir değer okunuyordu. TS EN 1991-1-3 buna iki şey ekliyor: arazinin rüzgâra açıklığı ve kar birikmesi. İkincisi depo projelerinde en çok gözden kaçan kalemdir.
Sonuç değişmiyor: aynı proje, aynı geometri, farklı konum, farklı tonaj. Düşük rakımlı bir sahayla iç bölgelerde yüksek rakımlı bir saha arasındaki kar yükü farkı iki katına yaklaşabilir. Kar yükü, çatı yüzeyine değil plandaki izdüşümüne uygulanır. Bu yüzden teklif isterken arsanın ilçesini ve rakımını mutlaka yazın.
Rüzgâr yükü ve yükseklik
Depolarda cephe alanı büyüktür; rüzgâr, yanal stabilite sistemini (çaprazlar, alın duvar direkleri) doğrudan boyutlandırır. Rüzgâr hesabı TS EN 1991-1-4 ve Türkiye Ulusal Eki’ne göre yapılır. Burada da tek bir tablo yoktur; zincir şöyle işler:
| Adım | Ne yapılır | Depoda etkisi |
|---|---|---|
| 1. Temel rüzgâr hızı vb | Ulusal Ek’te verilen temel hız, yön ve mevsim katsayılarıyla düzeltilir. | Türkiye genelinde 28 m/s mertebesindedir; buradan çıkan temel hız basıncı yaklaşık 0,5 kN/m²’dir. |
| 2. Arazi kategorisi | Saha, 0 (açık deniz) ile IV (yoğun kent dokusu) arasında sınıflandırılır. | OSB içindeki bir depo ile kıyıya bakan bir depo, aynı yükseklikte farklı basınç görür. Bandırma sahil şeridinde bu fark belirleyicidir. |
| 3. Tepe hız basıncı qp(z) | Yükseklikle sürekli artan bir eğri olarak hesaplanır. | Eski yöntemdeki 8 m, 20 m gibi basamaklar yoktur; her metre hesaba girer. |
| 4. Basınç katsayıları cpe | Cephe ve çatı bölgelere ayrılır (duvarda A–E, çatıda F–J). | Köşe, saçak ve mahya bölgelerinde emme, orta bölgenin birkaç katıdır. Panel ve aşık bağlantı sıklığı bu bölgelerde artırılır. |
| 5. Yüklenen alan | Alanı 1 m²’ye kadar olan elemanlarda daha yüksek cpe,1, 10 m² ve üzerinde cpe,10 kullanılır. | Eski yöntemdeki «münferit taşıyıcıda %25 artır» kuralının yerini bu almıştır. Aşık, mertek ve cephe elemanı, ana taşıyıcı sistemden daha büyük basınç için tasarlanır. |
Pratik sonuç aynı yönde: yükseklik arttıkça rüzgâr basıncı artar ve depoda cephe alanı büyük olduğu için bu artış tonaja hızlı yansır. 7,5 m ile 9 m arasında karar veriyorsanız aradaki farkı hesaplatın — ama artık farkı yaratan tek şey yükseklik değil; yükseklik, arazi kategorisi ve bölge katsayıları birlikte belirliyor.
Sevkiyat: kapı, rampa ve manevra
Depoyu depo yapan şey içindeki hacim değil, malın giriş–çıkış hızıdır. Proje aşamasında netleştirilmesi gerekenler:
- Kapı adedi ve genişliği. Aynı anda kaç araç yükleme yapacak? Kapı boyutu, alın duvarındaki kolon aralığını belirler.
- Rampa mı zemin seviyesi mi? Rampa varsa zemin kotu ve kapı yüksekliği ona göre kurgulanır.
- Tır manevra alanı. Dışarıda kalan alan yeterli değilse kapı yeri değişir; bu da çelik projeyi değiştirir.
- Kapı üstü kiriş. Geniş kapı, üzerindeki kirişi büyütür; alın duvarı taşıyıcı sistemin en çok gözden kaçan parçasıdır.
Zemin: çoğu zaman unutulan kalem
Çelik teklifleri genellikle temeli ve zemin betonunu içermez. Oysa depoda zemin, çelikten sonra en kritik kalemdir:
- Yüklü forklift ve raf ayakları, zemine yoğunlaşmış tekil yükler bindirir.
- Raf ayağı altındaki zemin betonu kalınlığı ve donatısı, raf tedarikçisinin verdiği yüklere göre boyutlandırılır.
- Zemin düzlemselliği (tolerans), dar koridorlu yüksek raf sistemlerinde ayrıca şartname konusudur.
Bütçe kurarken bu kalemi ayrı satır olarak tutun; sonradan çıkan sürprizlerin başında gelir.
Yangın ve bölmeleme
Depo, yangın yükü yüksek bir yapıdır — içindeki malzeme çoğu zaman binadan daha yanıcıdır. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik kapsamında proje başında netleşmesi gerekenler:
- Sprinkler var mı? Kaçış mesafeleri ve izin verilen bölme alanları buna göre değişir.
- Yangın bölmesi gerekiyor mu? Gerekiyorsa bölme duvarının taşıyıcıya bağlantısı çelik projede çözülmelidir.
- Çelik yangın dayanımı. İstenen dayanım süresine göre yangın dayanımlı boya veya kaplama uygulanır.
- Duman tahliyesi. Çatıdaki tahliye kapakları, aşık düzenini ve çatı detayını etkiler.
Sahadan: altı depo projesinin künyesi
Açıklık büyüdükçe kg/m² artmıyor — tabloyu bu gözle okuyun.
| Proje | Yıl | Konum | Alan | Tonaj | kg/m² | Açıklık | Yükseklik | İmalat + montaj |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Same — Antrepo | 2019 | Balıkesir / Gönen | 3.876 m² | 112 t | 29 | 36 m | 6 m | 48 + 32 gün |
| Başhan — Çeltik Deposu | 2017 | Balıkesir / Gönen | 2.650 m² | 73,2 t | 28 | 20 m | 6 m | 45 + 45 gün |
| Same — Ara Depo | 2017 | Balıkesir / Gönen | 2.160 m² | 144,7 t | 67 | 18 m | 8 m | 48 + 32 gün |
| CSG — Eti Maden Ambarı | 2014 | Balıkesir / Bandırma | 2.016 m² | 181,4 t | 90 | 24 m | 8 m | 43 + 28 gün |
| Can Klima — Arge Deposu | 2018 | İstanbul / Dudullu | 720 m² | 17,3 t | 24 | 12 m | 6 m | 26 + 16 gün |
| Cenal Enerji — Atık Deposu | 2015 | Çanakkale / Karabiga | 144 m² | 4 t | 28 | 6 m | 5 m | 16 + 7 gün |
Same antrepo 36 m açıklığa rağmen 29 kg/m² ile listenin en hafifi. Sebep, içinde raf ve ekipman olmayan sade bir depolama hacmi olması. Eti Maden ambarı ise 24 m açıklıkla 90 kg/m²’ye çıkıyor — çünkü depolanan malzemenin yükü ve iç donanım farklı. Tonajın nasıl oluştuğunu ayrıntılı anlattığımız yazı bu farkı açıklıyor.
Çelik depo maliyetini ne belirler?
Depo yatırımında bedel, metrekareden çok içeriye ne koyacağınıza bağlıdır. Teklifler arasındaki farkı açıklayan sekiz kalem:
| Kalem | Fiyatı neden değiştirir |
|---|---|
| Raf sistemi ve aks planı | Depo bedelini belirleyen ilk karar, raf yerleşimidir. Kolon aksı rafa göre kurulursa boşa geçilen açıklık kalmaz. Raf planı belli değilken boyutlandırılan depo, ya gereksiz büyük açıklık ya da rafın oturmadığı bir plan çıkarır. |
| Açıklık | Kolonsuz geçilecek genişlik arttıkça makas yüksekliği ve tonaj birlikte artar. Rafın gerçekten gerektirdiği açıklığı geçmemek en etkili tasarruf kalemidir. |
| Kar ve rüzgâr yükü | TS EN 1991-1-3’e göre konum ve rakım kar yükünü belirler; aynı depo farklı illerde farklı tonaj çıkarır. Rüzgâr yükü ise TS EN 1991-1-4’e göre yükseklik ve arazi kategorisine bağlıdır. |
| Serbest yükseklik | Forklift ve raf yüksekliğinin gerektirdiği net yükseklik, kolon kesitini ve cephe alanını doğrudan büyütür. |
| Sevkiyat düzeni | Kapı sayısı, yükleme rampası, körük ve manevra alanı; hem çelik hem beton işini etkiler. Rampa kotu baştan çözülmezse sonradan düzeltmesi pahalıdır. |
| Zemin | Depo zemini çoğu zaman unutulan ama forklift trafiği ve raf ayak yükü nedeniyle kritik olan kalemdir. Beton kalınlığı, yüzey sertleştirme ve düzlük toleransı bedelde ciddi yer tutar. |
| Yangın ve bölmeleme | Depolanan malzemenin sınıfı, yangın bölmelerini, duman tahliyesini ve sprinkler altyapısını belirler. Bu gereksinimler çelik taşıyıcıya da yansır. |
| Yüzey koruma ve kaplama | Boya sistemi mi galvaniz mi; çatı ve cephede trapez sac mı sandviç panel mi. Soğuk hava deposu ise yalıtım kalınlığı ayrı bir kalemdir. |
Firma seçerken neye bakmalı?
- EN 1090 uygunluğu. Taşıyıcı çelik imalatında imalatçının kaynak ve üretim kontrol sistemini belgeler.
- Raf planına göre projelendirme yapıyor mu? Aks planını rafa göre kuran firma, size boşa çelik satmıyor demektir.
- Statik hesabı kendi yapıyor mu? Kar, rüzgâr ve deprem yüklerini hesaplamadan kesit seçen firma güvenli tarafta olduğunu varsayıyordur.
- Kendi atölyesi ve aylık kapasitesi. Termin taahhüdünün gerçekçi olup olmadığı buradan anlaşılır.
- Benzer ölçekte tamamlanmış depo referansı. Gezilebilir bir iş, teklif karşılaştırmasından daha çok şey anlatır.
Sık sorulan sorular
Çelik depo projesine nereden başlanır?
Raf yerleşiminden. Raf sistemi kolon aksını, serbest yüksekliği ve koridor genişliğini doğrudan belirler. Kolonlar raf ayaklarıyla hizalanmazsa her kolon çevresinde kullanılamayan bir boşluk oluşur. Raf tedarikçisiyle çelik firmasını aynı masaya oturtmadan aks planını kesinleştirmeyin.
Kar yükü depo maliyetini ne kadar etkiler?
Belirgin şekilde etkiler. TS EN 1991-1-3’e göre kar yükü s = μi · Ce · Ct · sk bağıntısıyla bulunur; belirleyici olan, arsanın konumuna ve rakımına bağlı zemin kar yükü sk değeridir. Düşük rakımlı bir sahayla yüksek rakımlı bir saha arasındaki fark iki katına yaklaşabilir. Depo çatısı geniş ve düz olduğu için bu fark doğrudan çatı sistemine ve tonaja yansır. Ayrıca kademeli çatı, parapet ve çatı üstü ünite çevresinde biriken kar ayrıca hesaplanır. Teklif isterken arsanın ilçesini ve rakımını mutlaka belirtin.
Depo yüksekliği 8 metreyi geçerse ne olur?
Rüzgâr basıncı artar. TS EN 1991-1-4’te tepe hız basıncı yükseklikle sürekli artan bir eğridir; eski TS 498’deki 0–8 m, 9–20 m gibi basamaklar yoktur. 7,5 m’den 9 m’ye çıkmak hem hız basıncını hem cephe alanını büyütür; ikisi birlikte yanal stabilite sistemine ve tonaja yansır. Kesin fark arazi kategorisine de bağlı olduğundan, iki seçenek arasında karar veriyorsanız her ikisini de hesaplatın.
1.000 m² çelik depo kaç ton çelik gerektirir?
Portföyümüzdeki depo projelerinde metrekareye düşen çelik 24 ile 90 kg arasında, medyan 52 kg. Buna göre 1.000 m² için kaba aralık 24–90 ton olur. Sade bir depolama hacmi alt banda, raf yükü ve iç donanımı olan bir ambar üst banda yaklaşır.
Temel ve zemin betonu teklife dahil mi?
Çoğu çelik konstrüksiyon teklifinde hariçtir. Depoda zemin, çelikten sonra en kritik kalemdir: yüklü forklift ve raf ayakları zemine yoğunlaşmış tekil yükler bindirir. Raf ayağı altındaki beton kalınlığı ve donatısı, raf tedarikçisinin verdiği yüklere göre boyutlandırılır. Bu kalemi bütçede ayrı satır olarak tutun.
Depoda yangın için ne gerekir?
Depo yangın yükü yüksek bir yapıdır. Sprinkler olup olmaması kaçış mesafelerini ve izin verilen bölme alanlarını değiştirir. Yangın bölmesi gerekiyorsa bölme duvarının taşıyıcıya bağlantısı çelik projede çözülmelidir. Ayrıca istenen dayanım süresine göre yangın dayanımlı boya veya kaplama uygulanır.
Çelik depo ne kadar sürede kurulur?
Geometri ve birleşim sayısına bağlıdır. Portföyümüzden örnekler: 3.876 m²’lik Same antrepoda 48 gün atölye + 32 gün saha; 720 m²’lik Can Klima Arge deposunda 26 gün atölye + 16 gün saha; 144 m²’lik Cenal Enerji atık deposunda 16 + 7 gün.
Depo projeniz için tonaj çıkaralım
Raf planınızı (veya depolanacak malzemeyi), arsanın ilçesini ve gereken serbest yüksekliği paylaşın; aks önerisi ve öngörülen tonajla dönelim.
Teklif isteyin(0266) 713 00 22İlgili sayfalar: Çelik depo hizmetimiz · Çelik hangar · Çelik fabrika · Maliyet nasıl hesaplanır · Asma kat yapımı · 138 proje