İmalattan Montaja: Çelik Yapı Süreci Adım Adım
Şantiye, bir yapının inşa edildiği alanın tamamına verilen addır. Yapının kurulduğu arsayla birlikte malzeme sahası, iş makineleri, geçici depolar, ofis ve sosyal birimler, güvenlik çevirmesi ve çalışanların bu alandaki faaliyeti bir bütün olarak şantiyeyi oluşturur. Kelime Fransızca chantier sözcüğünden gelir. Kısaca: şantiye yalnızca inşaatın yapıldığı yer değil, o inşaatın yürütüldüğü organizasyonun tamamıdır.
Şantiye ile inşaat sık karıştırılır. İnşaat yapılan işi, şantiye ise o işin yürütüldüğü organize alanı anlatır. Şantiye kapandığında inşaat tamamlanmış olur; iş sürerken ise şantiye, kendi güvenlik düzeni, sevkiyat planı ve vardiya sistemi olan geçici bir işletme gibi çalışır.
Çelik konstrüksiyon işlerinde şantiyenin ağırlığı betonarmeye göre belirgin biçimde düşüktür. Sebebi basit: işin büyük bölümü şantiyede değil, atölyede yapılır. Aşağıda bu sürecin adım adım nasıl işlediğini, portföyümüzdeki 19 projenin kayıtlı süreleriyle birlikte bulacaksınız.
Çelik yapı yedi adımda kurulur: proje → statik hesap → imalat resimleri → atölye imalatı → yüzey koruma → nakliye → saha montajı. Portföyümüzde süresi kayıtlı 19 projede saha montajı, toplam sürenin ortalama %37’sini oluşturuyor. Yani işin üçte ikisi, siz sahada hiçbir şey görmezken atölyede tamamlanır.
Süreç neden atölyede başlar?
Betonarme yapıda üretim sahada olur: kalıp kurulur, demir bağlanır, beton dökülür, kürlenme beklenir. Çelikte ise üretimin neredeyse tamamı fabrikada tamamlanır; sahaya gelen parça bitmiş bir üründür.
Bunun üç sonucu vardır:
- Kalite ölçülebilir. Kesim toleransı, kaynak kalitesi ve boya kalınlığı kontrollü ortamda ölçülür; sahada rüzgâr ve yağmur altında değil.
- Süre öngörülebilir. Atölye üretimi hava koşullarından etkilenmez. Kış aylarında betonarme duraksarken çelik imalatı devam eder.
- Saha süresi kısalır. Şantiyede geçen süre, toplam sürenin yaklaşık üçte biridir — bu da işletme için kesinti süresinin kısalması demektir.
1–3. Proje, hesap ve imalat resimleri
Avan proje ve yük analizi
Açıklık, yükseklik, kar–rüzgâr bölgesi, kullanım yükleri ve varsa vinç/asma kat belirlenir. Bu aşamada verilen kararlar tonajı doğrudan belirler.
Statik hesap
Kesitler ÇYTHYE 2018’e, deprem tasarımı TBDY 2018’e göre boyutlandırılır. Sehim, stabilite ve birleşim kontrolleri bu aşamada yapılır.
İmalat resimleri
Her parçanın kesim boyu, delik yeri, kaynak detayı ve montaj işareti çizilir. Sahadaki hızın kaynağı budur. İmalat resmi eksik veya hatalıysa fark sahada ortaya çıkar ve orada düzeltmek atölyede düzeltmenin çok üstünde zaman alır.
Teklif alırken sorun: İmalat resimleri fiyata dahil mi? Bazı tekliflerde bu kalem hariç bırakılır ve sonradan ayrı fiyatlanır. Ayrıca statik hesabın ve imalat resimlerinin size teslim edilip edilmeyeceğini netleştirin — ruhsat ve ileride yapılacak eklemeler için gereklidir.
4. Atölye imalatı
Bandırma OSB’deki atölyemizde süreç şöyle işler:
- Kesim. Profil ve saclar imalat resmine göre boyutlandırılır.
- Delme. Bulon delikleri açılır. Delik yerindeki hassasiyet, sahadaki montaj hızını doğrudan belirler.
- Birleştirme (punta). Parçalar montaj konumunda geçici olarak tutturulur, gönye ve ölçü kontrol edilir.
- Kaynak. Nihai kaynaklar yapılır; guse, berkitme ve alın levhaları bu aşamada birleşir.
- Kontrol. Ölçü, gönye ve kaynak muayenesi yapılır.
5. Yüzey hazırlığı ve boya
Boyanın ömrünü belirleyen şey boyanın kendisi değil, altındaki yüzey hazırlığıdır. Kum/grit raspası ile yüzeydeki pas, tufal ve kir alınır; boya doğrudan temiz metale uygulanır.
Sistem seçimi ortamın korozyon kategorisine göre yapılır (TS EN ISO 12944). Projelerimizde ağırlıklı olarak poliüretan boya sistemi kullanıyoruz; dış ortam ve nemli/kimyasal maruziyet olan işlerde sıcak daldırma galvanize geçiyoruz.
| Adım | Neden önemli | Atlanırsa |
|---|---|---|
| Raspa (yüzey hazırlığı) | Boyanın metale tutunmasını sağlar | Boya birkaç yıl içinde kabarır ve dökülür |
| Astar | Korozyon direncinin ana katmanı | Çizik yerlerden pas başlar |
| Ara/son kat | Film kalınlığı ve UV direnci | Renk solar, koruma süresi kısalır |
| Film kalınlığı ölçümü | Şartnameye uygunluğun kanıtı | Ne yapıldığı belgelenemez |
Montaj sırasında bulon başları ve saha kaynağı yapılan yerler boyasız kalır; bunlar montaj sonrası rötuşlanır. Bu rötuşun atlanması, korozyonun ilk başladığı yerdir.
6. Nakliye ve montaj sırası
Parçalar rastgele yüklenmez. Montaj sırasına göre ters yüklenir: sahada ilk monte edilecek parça, tırdan ilk inen olmalıdır. Aksi hâlde şantiyede parça arama ve yeniden istifleme, montaj süresinden daha uzun sürebilir.
- Her parça üzerinde montaj işareti bulunur; imalat resmindeki poz numarasıyla eşleşir.
- Uzun parçalar (kolon, makas) araç boyunu aşabilir; özel yük izni ve güzergâh planı gerekebilir.
- Yükleme sırasında takoz ve bağlama, boyayı zedelemeyecek şekilde yapılır.
7. Saha montajı
- Ankraj kontrolü. Montajdan önce ankraj bulonlarının aks ve kot toleransı ölçülür. Buradaki hata, sonraki her adımı etkiler.
- Kolon dikimi. Kolonlar vinçle kaldırılır, geçici olarak tespit edilir, şakül ve kot kontrol edilir.
- Kiriş ve makas montajı. Ana taşıyıcılar yerine alınır ve bulonlanır.
- Çapraz ve gergi. Yanal stabilite sistemi kurulur — yapı ancak bundan sonra kendi başına ayakta durur.
- Aşık montajı. Çatı ve cephe kaplamasının taşıyıcısı yerleştirilir.
- Son sıkma ve kontrol. Bulonlar tork/ön germe değerine getirilir, gönye ve kot son kez ölçülür.
- Kaplama. Çatı ve cephe panelleri, oluk ve aksesuar.
Kaynak mı bulon mu?
Genel kural: atölyede kaynak, sahada cıvata. Sebebi teknik — kaynak kalitesi kontrollü ortam, doğru pozisyon ve muayene ister; sahada, yükseklikte, rüzgâr altında bunların hiçbiri kolay sağlanmaz. Çalışan bir tesiste ise sıcak iş izni tek başına belirleyici olur. Kaynaklı mı cıvatalı mı — ayrıntılı karşılaştırma, dayanım eşdeğerliği ve karar seçici için bu sayfaya bakın.
Şantiyede güvenlik
Çelik montajı, yüksekte çalışma ve kaldırma işlerinin bir arada olduğu bir faaliyettir. Sahada uyguladığımız temel esaslar:
- Yüksekte çalışma. Tam vücut emniyet kemeri ve uygun bağlantı noktası; mümkün olan yerde sepetli platform.
- Kaldırma planı. Parça ağırlığı, sapan seçimi, bağlama noktası ve vinç kapasitesi önceden belirlenir.
- Yük altında geçiş yasağı. Kaldırma alanı işaretlenir ve kapatılır.
- Geçici stabilite. Kolon ve makaslar, çapraz sistemi kurulana kadar geçici destekle tutulur.
- İşletme koordinasyonu. Çalışan tesiste montaj varsa vardiya planı ve alan kapatma işletmeyle birlikte kurgulanır.
Gerçek süreler: portföyden
Aşağıdaki tablo, atölye ve saha sürelerinin ikisi de kayıtlı olan projelerimizden seçilmiştir.
| Proje | Alan | Tonaj | Atölye | Saha | Saha payı |
|---|---|---|---|---|---|
| Same — Antrepo | 3.876 m² | 112 t | 48 gün | 32 gün | %40 |
| Başhan — Çeltik Deposu | 2.650 m² | 73,2 t | 45 gün | 45 gün | %50 |
| CSG — Eti Maden Ambarı | 2.016 m² | 181,4 t | 43 gün | 28 gün | %39 |
| Tat Gıda — Fabrika | 1.409 m² | 121,4 t | 36 gün | 16 gün | %31 |
| Can Klima — Arge Deposu | 720 m² | 17,3 t | 26 gün | 16 gün | %38 |
| Cenal Enerji — Atık Deposu | 144 m² | 4 t | 16 gün | 7 gün | %30 |
Süresi kayıtlı 19 proje üzerinden ortalama saha payı %37’dir. Başhan çeltik deposundaki %50’lik pay, montajın hasat takvimine göre bölünerek yapılmasından kaynaklanıyor — süre her zaman teknik bir kısıt değildir.
Sık sorulan sorular
Çelik yapı ne kadar sürede monte edilir?
Süre alana değil, geometri ve birleşim sayısına bağlıdır. Portföyümüzde imalat ve montaj süresi kayıtlı 19 projede saha montajı, toplam sürenin ortalama %37’sini oluşturuyor. Örnekler: 1.409 m²’lik Tat Gıda fabrikasında 36 gün atölye + 16 gün saha; 3.876 m²’lik Same antrepoda 48 + 32 gün; 144 m²’lik Cenal Enerji atık deposunda 16 + 7 gün.
İşin ne kadarı atölyede yapılır?
Yaklaşık üçte ikisi. Kesim, delme, birleştirme, kaynak ve boya kontrollü atölye ortamında tamamlanır; sahaya bitmiş parça gider. Bu, hem kalitenin ölçülebilir olmasını hem de hava koşullarından etkilenmemeyi sağlar.
Sahada kaynak yapılır mı?
Genel kural atölyede kaynak, sahada bulondur. Sahada, yükseklikte ve açık havada yapılan kaynak; doğru pozisyon, kontrollü ortam ve muayene şartlarını sağlamayı zorlaştırır. Ayrıca sıcak iş izni gerektirir ve çalışan bir tesiste üretimi durdurabilir. Bulonlu birleşimde tork veya ön germe ölçülebildiği için kalite kontrolü de daha nettir.
İmalat resimleri neden önemli?
Sahadaki hızın kaynağı imalat resimleridir. Her parçanın kesim boyu, delik yeri, kaynak detayı ve montaj işareti bu resimlerde tanımlanır. Eksik veya hatalı bir resim, farkın sahada ortaya çıkması demektir; orada düzeltmek atölyede düzeltmenin çok üstünde zaman alır. Teklif alırken imalat resimlerinin fiyata dahil olup olmadığını ve size teslim edilip edilmeyeceğini netleştirin.
Boyanın ömrünü ne belirler?
Boyanın kendisinden çok altındaki yüzey hazırlığı belirler. Kum veya grit raspası ile yüzeydeki pas, tufal ve kir alınmadan uygulanan boya birkaç yıl içinde kabarıp dökülür. Sistem seçimi ise ortamın korozyon kategorisine göre yapılır (TS EN ISO 12944). Montaj sonrası bulon başları ve saha kaynağı yapılan yerlerin rötuşlanması da atlanmamalıdır.
Çalışan bir fabrikada montaj yapılabilir mi?
Çoğu durumda evet. Parçaların atölyede hazırlanıp sahaya bitmiş gelmesi saha süresini kısaltır. Bulonlu birleşim tercih edildiğinde üretim alanında sıcak iş yapılmadan montaj tamamlanabilir. Vardiya planı, alan kapatma ve kaldırma planı işletmeyle birlikte kurgulanır.
Montaj öncesinde nelere dikkat edilmeli?
İlk kontrol ankraj bulonlarıdır: aks ve kot toleransı montajdan önce ölçülmelidir, buradaki hata sonraki her adımı etkiler. Ayrıca vinç erişimi, parça indirme ve istifleme alanı ile araç güzergâhı önceden planlanmalıdır. Uzun parçalar araç boyunu aşabileceği için özel yük izni gerekebilir.
Projeniz için süre planı çıkaralım
Geometriyi paylaşın; atölye ve saha sürelerini ayrı ayrı öngörelim. Çalışan bir tesiste montaj yapılacaksa vardiya planını da birlikte kurgularız.
Teklif isteyin(0266) 713 00 22İlgili sayfalar: Çelik konstrüksiyon hizmetimiz · Çelik konstrüksiyon nedir · Maliyet nasıl hesaplanır · Çelik fabrika · 138 proje
Bu sürecin teknik başvuru sayfaları
İmalatın her aşamasının kendi ölçüleri, standartları ve kabul kriterleri var. Şartname yazarken ya da teklifleri karşılaştırırken bakılan değerler ayrı sayfalarda toplandı:
- Çelik yapıda kaynak — a boğaz kalınlığı, köşe ve küt kaynak farkı, EN ISO 5817 kalite seviyeleri, muayene yöntemleri
- Boya ve yüzey hazırlığı — ISO 12944 korozyon kategorileri, Sa 2½ kumlama, kuru film kalınlığı, galvaniz karşılaştırması
- Cıvata ölçüleri ve sıkma momentleri — M12–M36 tablosu, delik çapları, öngerme kuvvetleri, ankraj tipleri
- İMO çelik profil tablosu — IPE, HEA, HEB, NPU ölçü ve ağırlıkları