Çelik Merdiven ve Korkuluk: Ölçüler, Standartlar ve Seçim
Çelik merdivende ölçüler keyfî değildir. Sanayi erişim merdivenlerinde g + 2h = 600–660 mm kuralı geçerlidir (g: basamak genişliği, h: rıht yüksekliği) ve basamak genişliği 210–310 mm aralığında olmalıdır. Korkuluk yüksekliği en az 1.100 mm, ara (diz) korkuluk boşluğu en fazla 500 mm’dir. Düşme yüksekliği 500 mm’yi aştığında korkuluk zorunlu hâle gelir.
Üç farklı merdiven, üç farklı kural
“Çelik merdiven” dendiğinde birbirinden farklı üç şey kastedilebilir ve her birinin tabi olduğu kural seti ayrıdır:
| Tip | Nerede | Belirleyici doküman | Karakteri |
|---|---|---|---|
| Bina merdiveni | İdari bina, ofis katları | İmar mevzuatı ve ilgili TS standartları | Rahat eğim, geniş basamak, mimari öncelikli |
| Sanayi erişim merdiveni | Makine, platform, tank, silo erişimi | TS EN ISO 14122-3 | Dik eğim, ızgara basamak, işlev öncelikli |
| Kaçış merdiveni | Yangın kaçışı | Binaların Yangından Korunması H. Yönetmelik | Kapasiteye göre genişlik, dayanım süresi, duman kontrolü |
Bu ayrımı yapmadan “şu ölçüde merdiven yapalım” demek, sonradan kabul görmeyen bir imalat riskidir. Bir makine platformuna çıkan erişim merdiveni ile bir fabrikanın idari binasındaki merdiven aynı ölçülerle yapılmaz.
Basamak ölçüleri: g + 2h kuralı
Merdiven ölçülerinin arkasında ergonomi vardır: insan adımı sabit bir enerjiyle atılır, bu yüzden basamak genişliği ile rıht yüksekliği arasında sabit bir ilişki kurulur.
TS EN ISO 14122-3 bu ilişkiyi şöyle tanımlar: 600 ≤ g + 2h ≤ 660 mm ve basamak genişliği 210 ≤ g ≤ 310 mm.
| Basamak genişliği g | Uygun rıht h aralığı | g + 2h | Karakteri |
|---|---|---|---|
| 210 mm | 195 – 225 mm | 600 – 660 | En dik; dar alanda erişim merdiveni |
| 240 mm | 180 – 210 mm | 600 – 660 | Sanayide en yaygın kullanılan bant |
| 270 mm | 165 – 195 mm | 600 – 660 | Rahat; sık kullanılan geçişler |
| 300 mm | 150 – 180 mm | 600 – 660 | En rahat; yük taşınan merdivenler |
g + 2h formülünden türetilmiştir. h = (600 − g)/2 ile (660 − g)/2 arası. Bir merdiven kolundaki bütün basamaklar eşit olmalıdır; tek bir farklı basamak, en sık görülen düşme sebebidir.
Sahada en sık gördüğümüz hata: Kat yüksekliği tam bölünmediği için ilk veya son basamağın diğerlerinden farklı yapılması. Ayak, bir öncekiyle aynı yüksekliği bekler; 2–3 cm’lik fark bile takılmaya yol açar. Doğru çözüm, basamak sayısını değiştirip tüm rıhtları yeniden eşit bölmektir.
Korkuluk ölçüleri
Korkuluk, merdivenin en çok denetlenen ve en çok hatalı yapılan parçasıdır. TS EN ISO 14122-3’ün getirdiği ölçüler:
| Ölçü | Değer | Not |
|---|---|---|
| Korkuluk yüksekliği (platform, yürüme yolu) | ≥ 1.100 mm | Döşeme üst kotundan ölçülür |
| Küpeşte yüksekliği (merdiven) | 900 – 1.000 mm | Basamak burnundan ölçülür |
| Ara (diz) korkuluk boşluğu | ≤ 500 mm | Üst korkuluk ile ara eleman arası |
| Dikmeler arası açıklık | ≤ 180 mm | Düşey elemanlar için |
| Küpeşte çapı | 25 – 50 mm | Elle kavranabilir olmalı |
| Küpeşte – engel arası | ≥ 75 mm | Parmakların sıkışmaması için |
| Korkuluk zorunluluğu | Düşme > 500 mm | Bu eşiğin üstünde korkuluk şart |
| Süpürgelik (topuk sacı) | Boşluk > 20 mm ise | Platform ile komşu yapı arası boşlukta |
Süpürgelik, korkuluğun en çok atlanan parçasıdır ama malzeme depolanan veya alet kullanılan platformlarda hayati önemdedir: aşağı düşen bir anahtar, altta çalışan biri için ciddi risktir.
Basamak tipi seçimi
| Basamak tipi | Güçlü yanı | Zayıf yanı | Nerede tercih ederiz |
|---|---|---|---|
| Galvanizli ızgara | Kaymaz, su ve toz tutmaz, hafif | Altına nesne düşer; ince topuk takılabilir | Dış ortam, ıslak alan, sanayi erişimi |
| Gözyaşı (baklavalı) sac | Kapalı yüzey, kolay temizlik | Islanınca kayganlaşır, su tutar | Kapalı hacim, gıda tesisi |
| Delikli sac / perfore | Su geçirir ama kapalı görünür | Izgaraya göre daha az mukavim | Ara çözüm gereken yerler |
| Beton dolgulu | Sessiz, rijit, yangına dayanıklı | Ağır; montaj sonrası imalat gerektirir | Kaçış merdiveni, bina merdiveni |
Kaçış merdiveni: ek gerekler
Kaçış merdiveni bir erişim merdiveni değildir; Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik kapsamında ayrı bir yapı elemanıdır. Proje aşamasında netleşmesi gerekenler:
- Genişlik, kullanıcı sayısından çıkar. Kaçacak kişi sayısı ve kaçış yönü, merdiven kolu genişliğini belirler; “yeterince geniş yaparız” yaklaşımı kabul görmez.
- Kaçış uzaklığı sınırlıdır. Yapının tehlike sınıfına ve sprinkler bulunup bulunmamasına göre sınır değişir; her tesis için ayrıca kontrol edilir.
- Yangın dayanımı. Merdivenin kendisinden ve taşıyıcısından beklenen dayanım süresine göre koruma uygulanır.
- Dışarıda mı içeride mi? Dış kaçış merdiveni, duman birikimi açısından avantajlıdır ama korozyon koruması ve buzlanma önlemi gerektirir.
Yüzey koruma: boya mı galvaniz mi?
Merdiven ve korkuluk, yapının en çok temas edilen ve en çok yıpranan parçasıdır. Yüzey koruma kararı, bulunduğu ortamın korozyon kategorisine göre verilir (TS EN ISO 12944).
- Kapalı, kuru ortam: Endüstriyel boya sistemi yeterlidir. Projelerimizin çoğunda poliüretan boya kullanıyoruz.
- Dış ortam, nemli veya kimyasal maruziyet: Sıcak daldırma galvaniz öne çıkar. Izgara basamak zaten galvanizli üretilir; taşıyıcı da galvanize edilirse sistem bütünlüğü sağlanır.
- Gıda tesisi: Yıkanabilir, kimyasal temizliğe dayanıklı sistem; bazı hacimlerde paslanmaz çelik küpeşte tercih edilir.
Steel Noordzee merdiven projesinde sıcak daldırma galvaniz, Banvit Elazığ yangın merdiveninde ve Gesbey korkuluk işinde poliüretan boya uyguladık — karar her seferinde ortamdan çıktı.
Sahadan: merdiven ve korkuluk projelerimiz
| Proje | Yıl | Konum | Tonaj | Yüzey koruma |
|---|---|---|---|---|
| Banvit Elazığ — Yangın Merdiveni | 2024 | Elazığ / Hankendi | 18 t | Poliüretan boya |
| Steel — Noordzee Merdiven | 2021 | — | 6,8 t | Sıcak daldırma galvaniz |
| Gesbey — İstinat Korkuluğu | 2024 | Balıkesir / Gönen | 2,8 t | Poliüretan boya |
| Altaca Enerji — Boru Köprüleri | 2020 | Konya / Meram | 30,6 t | Poliüretan boya |
| Banvit — Boru Köprüsü | 2023 | Balıkesir / Bandırma | 2,3 t | Poliüretan boya |
Merdiven, korkuluk ve platform işleri portföyümüzün sürekli tekrarlayan kalemidir; çoğu zaman çalışan bir tesise, üretim durmadan monte edilir.
Sık sorulan sorular
Çelik merdiven basamak ölçüleri ne olmalı?
Sanayi erişim merdivenlerinde TS EN ISO 14122-3 şu ilişkiyi getirir: g + 2h değeri 600 ile 660 mm arasında olmalı ve basamak genişliği g 210–310 mm aralığında kalmalıdır (h: rıht yüksekliği). Örneğin 240 mm basamak genişliğinde rıht 180–210 mm arasında olur. Bir merdiven kolundaki bütün basamaklar eşit olmalıdır.
Korkuluk yüksekliği kaç cm olmalı?
Platform ve yürüme yollarında korkuluk yüksekliği en az 1.100 mm, merdivenlerde küpeşte yüksekliği ise basamak burnundan ölçülmek üzere 900–1.000 mm’dir (TS EN ISO 14122-3). Üst korkuluk ile ara (diz) eleman arasındaki boşluk 500 mm’yi, düşey elemanlar arası açıklık 180 mm’yi geçemez.
Korkuluk hangi durumda zorunlu olur?
Düşme yüksekliği 500 mm’yi aştığında korkuluk gerekir. Ayrıca platform ile komşu yapı arasındaki boşluk 20 mm’yi geçiyorsa süpürgelik (topuk sacı) eklenmelidir. Süpürgelik, aşağı düşen alet ve malzemeye karşı en çok atlanan ama en gerekli parçadır.
Izgara basamak mı sac basamak mı?
Dış ortamda, ıslak alanda ve sanayi erişiminde galvanizli ızgara tercih edilir; kaymaz, su ve toz tutmaz. Kapalı hacimlerde ve gıda tesislerinde kapalı yüzey gerektiği için gözyaşı (baklavalı) sac kullanılır, ancak ıslanınca kayganlaştığı unutulmamalıdır. Kaçış merdivenlerinde beton dolgulu basamak sessiz ve yangına dayanıklıdır.
Kaçış merdiveni ile erişim merdiveni aynı mı?
Hayır. Kaçış merdiveni Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik kapsamındadır; genişliği kullanıcı sayısından hesaplanır, kaçış uzaklığı sınırlıdır ve belirli bir yangın dayanımı istenir. Sanayi erişim merdiveni ise TS EN ISO 14122-3’e göre tasarlanır ve makine/platform erişimi içindir. İkisi aynı ölçülerle yapılmaz.
Merdivende boya mı galvaniz mi tercih edilmeli?
Karar ortamın korozyon kategorisinden çıkar (TS EN ISO 12944). Kapalı ve kuru ortamda endüstriyel boya sistemi yeterlidir. Dış ortamda, nemli veya kimyasal maruziyetin olduğu yerlerde sıcak daldırma galvaniz öne çıkar. Gıda tesislerinde yıkanabilir sistemler, bazı hacimlerde paslanmaz çelik küpeşte kullanılır.
İlk veya son basamak farklı olabilir mi?
Olmamalıdır. Kat yüksekliği tam bölünmediği için ilk ya da son basamağı farklı yapmak, sahada gördüğümüz en sık düşme sebebidir. Ayak bir öncekiyle aynı yüksekliği bekler; 2–3 cm’lik fark bile takılmaya yol açar. Doğru çözüm, basamak sayısını değiştirip tüm rıhtları yeniden eşit bölmektir.
Merdiven veya korkuluk işiniz için ölçü alalım
Erişilecek kotu, kullanım sıklığını ve ortam koşullarını paylaşın; uygun basamak tipi, korkuluk düzeni ve yüzey korumasıyla birlikte teklif gönderelim. Mevcut tesise ekleme yapılacaksa yerinde ölçü alıyoruz.
Teklif isteyin(0266) 713 00 22İlgili sayfalar: Çelik merdiven hizmetimiz · Korkuluk sistemleri · Asma kat yapımı · Maliyet nasıl hesaplanır · 136 proje